Modelowanie zachowań - sposób uczenia i terapia


Joanna Kosińska
zoopsycholog
Europejskie Studium Psychologii Zwierząt i Wiedzy Praktycznej

Uczenie się to nabywanie nowych informacji i umiejętności. Uczenie asocjacyjne to uczenie polegające na tworzeniu związków między bodźcami, między cechami bodźców lub między bodźcem a reakcją. Jedną z jego form jest tzw. modelowanie, czyli uczenie się polegające na obserwowaniu i naśladowaniu zachowania innych osobników. Modelowanie zaobserwowano zarówno u ludzi, jak i u zwierząt, w tym psów i kotów.

Pies jest zwierzęciem społecznym, zatem naśladowanie zachowań innych osobników odgrywa dużą rolę. Szczenięta już od początku okresu socjalizacji, czyli od 3. tygodnia życia, obserwują i naśladują zachowania matki w różnych sytuacjach oraz jej reakcje na bodźce zewnętrzne. Kopiując sposoby postępowania i reagowania suki lub innych dorosłych osobników, szczenięta uczą się komunikacji i zachowań typowych dla swojego gatunku, a także reakcji adekwatnych do zagrożenia, czego się obawiać, na co reagować ucieczką, na co agresją, a co ignorować. Dlatego tak ważne jest odpowiednie dobieranie suk do rozrodu. Małe szczenię obserwuje i naśladuje reakcje lękowe matki. Jeśli suka jest nerwowa, o nieprawidłowo wykształconej homeostazie sensorycznej, jeśli reaguje nieadekwatnie do natężenia bodźca, trzeba mieć świadomość, że szczenięta przejmą jej reakcje. Mówi się wtedy często, że szczenięta "odziedziczyły" lękliwość po matce, rzeczywiste dziedziczenie ma tu jednak nieporównywalnie mniejsze znaczenie niż wpływ reagowania suki w obecności szczeniąt na sytuacje z dnia codziennego.

Podobnie sprawa wygląda z reakcjami agresji. Jeśli suka jest agresywna wobec obcych, to szczenięta obserwując ją, same zaczną z czasem przejawiać agresję wobec nieznajomych osób, traktując je jako zagrożenie. Suka zrównoważona, odważna, przyjaźnie nastawiona do otoczenia to doskonały wzór do naśladowania dla dorastających maluchów. Pokazuje im, jak zachowywać się, gd...