Płazy z rodziny Pipidae - przegląd gatunków


Lek. wet. Łukasz Skomorucha
Przychodnia Weterynaryjna "Salvet" i "Ostoja Salvet", Warszawa

Rząd Anura, czyli płazy bezogonowe, liczy obecnie około 4800 gatunków, co stanowi mniej więcej 85% współcześnie opisanych płazów. Ta mnogość form żab i ropuch została pogrupowana w trzy podrzędy oraz trzydzieści jeden rodzin. Istnieją gatunki tak unikalne, że specjalnie dla nich wyodrębniano osobne rodzaje, a nawet rodziny.

Tak jest na przykład w przypadku rozdętka ziemnego Rhinophrynus dorsalis, jedynego przedstawiciela rodziny Rhinophrynidae, dwóch gatunków (jeden prawdopodobnie już wymarły) żab Darwina (Rhinoderma darwinii oraz Rhinoderma rufum), tworzących rodzinę Rhinodermatidae (samce tych płazów połykają zapłodniony skrzek i inkubują go oraz kijanki w workach rezonansowych), czy dwóch gatunków żab ogoniastych - Ascaphus montanus i Ascaphus truei, tworzących rodzinę Ascaphidae, które swą nazwę zawdzięczają przypominającemu ogon wyrostkowi kloaki samców, stanowiącemu unikalny w świecie płazów narząd kopulacyjny do zapłodnienia wewnętrznego.

Spośród tej różnorodności szczególnie jedna rodzina płazów bezogonowych przysłużyła się rozwojowi nauki. Mowa tu o rodzinie Pipidae, czyli grzbietorodowatych, powszechniej znanych jako żaby bezjęzykowe. Sztandarowym gatunkiem tychże jest żaba szponiasta Xenopus laevis, zwana też plataną - chyba najliczniej na świecie hodowany płaz, zarówno jako domowy pupil, jak i w laboratoriach badawczych.

Poza rodzajem Xenopus (liczącym sobie obecnie około dwudziestu gatunków) do rodziny zalicza się jeszcze cztery inne rodzaje. Wszystkie wykazują szereg unikalnych cech, które przystosowują je do życia w środowisku wodnym. Żaby z rodziny Pipidae niemal nigdy bowiem nie opuszczają wody. Ich ciała są grzbietobrzusznie spłaszczone, oczy małe i ulokowane zazwyczaj na grzbietowej powierzchni głowy, palce silnie umięśnionych kończyn miednicznych połączone są w pełni rozwiniętymi błonami p...