Warany - zarys biologii i domowego chowu


Witold "Wiciu" Borkowski

Warany (rodzaj Varanus) to najstarsze ewolucyjnie jaszczurki. Ślady ich przodków można znaleźć u schyłku ery wielkich gadów, już 65 mln lat temu. Co ciekawe, pomimo takiej długiej historii, warany są bardzo podobne do swych antenatów. Pokrój ciała i sposób życia nie zmieniły się istotnie. Bliskimi współczesnymi krewnymi waranów są jedyne jadowite jaszczurki świata - helodermy z południowego zachodu Ameryki Północnej, oraz waran głuchy Lanthanotus borneensis zamieszkujący na Borneo.

Warany występują obecnie w Afryce, Azji Południowej i w Australii. Zasiedlają różnorodne środowiska. Można je spotkać na ekstremalnie suchych terenach pustynnych, stepach i sawannach, w wilgotnych lasach tropików, na podmokłych terenach mangrowych, w pobliżu rzek, a także u wybrzeży morskich. Życie spędzają głównie na ziemi (waran stepowy V. exanthematicus), ale są gatunki (waran szmaragdowy Varanus prasinus), które przebywają na drzewach lub skałach, sporadycznie schodząc na podłoże, inne spędzają większość czasu w wodzie wolno płynących rzek i zbiorników wodnych (waran Mertensa - V. mertensi). Warany są aktywne głównie w ciągu dnia, rzadko po zmroku.

Jaszczurki te są dość masywnymi gadami, z wydłużoną głową oraz długą szyją. Mają grubą, drobno łuskowaną skórę. U niektórych dużych gatunków, szczególnie w okolicach karku, występują osteodermy - kostne podłoże łusek. Łuski głowowe nierzadko są silnie zrośnięte z kośćmi czaszki. Ubarwienie waranów jest raczej ciemnie, w odcieniach szarości i brązów, o różnorodnych plamkowanych wzorach. Niektóre gatunki mają żywsze żółte plamkowania (V. indicus, V. niloticus), a waran szmaragdowy V. prasinus, prowadzący nadrzewny tryb życia, jest rzeczywiście szmaragdowozielony, natomiast osobniki warana błękitnego V. macraei mają wyraźnie błękitne ubarwienie.

Silne pięciopalczaste kończyny waranów są zaopatrzone w długie i ostre pazury służące im do kopania w twardym podłożu, rozkopywania t...