Paleognatyczne - miejsce w systematyce. Cz. I


Monika Wiercińska
Katedra Hodowli Ptaków Użytkowych i Ozdobnych, Akademia Rolnicza w Szczecinie

Rozpoczynam serię artykułów poświęconych paleognatycznym. Na początek pozwolę sobie pokrótce przybliżyć ogólne zagadnienia dotyczące ptaków należących do podgromady Palaeognathae, a w kolejnych etapach przedstawić ich szczegółową systematykę, cechy gatunku, biotop, pożywienie oraz rozród.

Palaeognathae to największe żyjące ptaki świata, niepotrafiące latać, szybko biegające i znoszące duże jaja. Ta grupa w randze podgromady ma dość osobliwe cechy, które różnią ją od innych osobników w gromadzie ptaków ( Aves), a mianowicie budowę ciała, nieprzystosowanie do lotu oraz częściową odrębność anatomiczną i fizjologiczną. Czaszka paleognatyczna (stąd nazwa podgromady) oraz podniebienie mają odmienną budowę. Podniebienie jest utworzone z całkowicie niepołączonych części lemiesza, które łączą się z kośćmi skrzydłowatymi oraz oddzielają łuki podniebienne od kości przyklinowych. Brakuje ruchomego połączenia górnej szczęki z czaszką, której budowa przypomina czaszkę piskląt z podgromady neognatycznych. Paleognatyczne były niegdyś ptakami latającymi, o czym świadczy już sama obecność skrzydeł, budowa mózgu oraz struktura kości, na przykład kości udowej, kręgów czy mostka, które są spneumatyzowane (1, 2).

Żyjącym obecnie paleognatycznym brak grzebienia na mostku uniemożliwia przyczep mięśni, które poruszałyby skrzydłami, wskutek czego skrzydła mają u nich postać szczątkową. U poszczególnych gatunków obojczyk jest zredukowany w większej lub mniejszej części, w związku z czym kończyna przednia jest bardziej lub mniej skrócona. W przypadku strusi i nandu kończyna przednia jest znacznie dłuższa aniżeli pozostałych przedstawicieli tej podgromady. Brak zdolności do lotu uniemożliwia tym ptakom ucie...