Zapalenie macicy jest najczęstszą chorobą tego narządu, przybierającą różne formy kliniczne. Ostre zapalenie występuje najczęściej jako poporodowe zapalenie błony śluzowej – endometritis puerperalis acuta. Proces zapalny obejmuje czasem błonę mięśniową (myometritis) lub także błonę surowiczą (perimetritis). Zapalenie przewlekłe zazwyczaj ogranicza się do błony śluzowej i ma zróżnicowane nasilenie. Określane jest jako zespół zapalenia błony śluzowej macicy/ropomacicza – EPC (ang. Endometritis-Pyometra Complex). Choroba nieleczona powoduje niepłodność i często kończy się śmiercią.

W patogenezie zapalenia macicy główną rolę odgrywają następujące czynniki: stymulacja progesteronowa, zakażenie bakteryjne oraz intoksykacja, głównie endotoksynami bakteryjnymi, co w sposób oczywisty uzasadnia szerokie zastosowanie antybiotykoterapii. Typowym okresem wystąpienia choroby jest faza dioestrus (metoestrus), kiedy to po zakażeniu jamy macicy rozwojowi zapalenia sprzyja przebudowana błona śluzowa macicy z wydzielaniem jej gruczołów, ograniczona kurczliwość myometrium, pewien stopień immunosupresji i zamknięta szyjka macicy, która w przebiegu choroby często ulega otwarciu.

U samic nieprzeznaczonych do rozrodu leczeniem EPC z wyboru jest owariohisterektomia. U zwierząt młodych i przewidzianych do hodowli podejmuje się jednak leczenie zachowawcze. Okazjonalnie dotyczy to także tych, które nie kwalifikują się do operacji lub których właściciele są przeciwni zabiegowi. W artykule zostaną przedstawione sposoby leczenia zachowawczego z głównym odniesieniem do antybiotykoterapii jako metody skierowanej na eliminację podstawowego czynnika chorobotwórczego, jakim są bakterie.

Zatrzymanie łożyska

Jedną z przyczyn poporodowego zapalenia macicy jest zatrzymanie łożyska/łożysk. Przyjmuje się, że wydalenie popłodu powinno nastąpić najpóźniej do 24 godzin po wyparciu ostatniego płodu. Udzielając pomocy porodowej lub przeprowadzając badanie poporodowe, należy pamiętać o tym, że poród kończy się dopiero po zakończeniu jego trzeciego okresu, jakim jest wydalenie błon płodowych (u mięsożernych wraz z doczesną). Dłuższe zaleganie łożysk może być następstwem ich wcześniejszego procesu patologicznego, na przykład zapalenia (placentitis) bądź obniżonej kurczliwości macicy (atonia uteri). W konsekwencji może rozwinąć się zapalenie macicy, często o przebiegu ostrym. Dlatego dąży się do szybkiego usuwania zalegających łożysk podczas porodu (także cięcia cesarskiego) albo po wyparciu płodów, metodami manualnymi bezpośrednimi lub pośrednimi.