Nowotwory okrągłokomórkowe wywodzą się z różnych linii komórkowych, ale mają wspólne cechy cytologiczne – preparaty są bogatokomórkowe, komórki mają okrągły kształt, w większości leżą osobno. Wyjątkiem jest mięsak histiocytarny, który należy do grupy nowotworów z komórek okrągłych, mimo że jego komórki mają kształt wrzecionowaty. Nowotwory zaliczane do tej grupy to guzy z komórek tucznych, chłoniaki, nowotwory z komórek plazmatycznych, zakaźne guzy weneryczne oraz tzw. choroby histiocytarne. Jeżeli badanie cytologiczne nie pozwala na ustalenie rozpoznania, konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań dodatkowych, w tym badania histopatologicznego, a czasami badań immunohistochemicznych.

Guz komórek tucznych (mastocytoma)

Guz komórek tucznych (MCT – ang. mast cell tumors) jest jednym z najczęściej występujących nowotworów skóry u psów i drugim pod względem częstości występowania u kotów (18). Mastocytoma może występować w dwóch formach – skórnej, którą spotyka się najczęściej, i trzewnej, obejmującej narządy wewnętrzne. U psów mogą one przyjmować postać guzków lub płytek różnej wielkości, od zmian mierzących kilka milimetrów aż do dużych guzów. Guzki są zwykle pojedyncze, lecz mogą być mnogie, umiejscowione w skórze albo tkance podskórnej, kopulaste lub guzikowate, uszypułowane, bezwłose, objęte rumieniem albo nadmiernie pigmentowane, twarde, miękkie lub o galaretowatej konsystencji, a czasami z owrzodzeniem na powierzchni.

Guz komórek tucznych jest nowotworem wywodzącym się ze stransformowanych nowotworowo mastocytów, który może obejmować wiele narządów i wykazywać różne zachowanie biologiczne. Obraz kliniczny zależy od stopnia złośliwości nowotworu oraz lokalizacji zmian. Przebieg kliniczny oraz klasyfikacja histologiczna guzów komórek tucznych u psów i kotów wykazują znaczne różnice i w rzeczywistości stanowią odrębne jednostki chorobowe. Czynnikiem predysponującym do zachorowania jest rasa. Dowiedziono, że wśród psów najczęściej chorują labrador retrievery, boksery, golden retrievery, cocker spaniele, pitbulterriery, boston terriery i shar peie (5). Mniej narażone na rozwój MCT są owczarki niemieckie, chihuahua, pudle i yorkshire terriery (13).

W wielu przypadkach MCT u psów obserwuje się przejściową zmianę wielkości guza po lekkim urazie, takim jak wykonanie biopsji cienkoigłowej (fine needle biopsy – FNB). Tego rodzaju zjawisko jest cechą unikatową dla guzów komórek tucznych. Polega ono na zwiększeniu objętości guza i jego powrocie do dawnej wielkości po upływie kilku godzin. Przyczyną jest degranulacja komórek tucznych, która uwalnia z ziarnistości substancje wazoaktywne, co powoduje obrzęk tkanek wnętrza i okolicy zmiany. Czasami skutkiem degranulacji może być widoczny rumień skóry, która pokrywa guz.