Zmiany w śledzionie u psów i kotów stanowią istotne wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne w praktyce lekarza weterynarii. Zmiany w tym narządzie obejmują zarówno zaburzenia o charakterze nowotworowym, jak i nienowotworowym, w tym zmiany naczyniowe, zapalne, immunologiczne oraz wtórne do chorób ogólnoustrojowych. Decyzja o usunięciu śledziony (splenektomii) bywa często podejmowana w warunkach nagłych, w wielu przypadkach wymaga jednak pogłębionej diagnostyki i analizy stanu klinicznego pacjenta. W artykule omówiono najczęstsze jednostki chorobowe śledziony oraz aktualne możliwości postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Szczególną uwagę poświęcono kryteriom kwalifikacji pacjentów do leczenia chirurgicznego oraz sytuacjom, w których możliwe jest odroczenie zabiegu.

Wstęp

Wykrycie zmian śledziony często wiąże się z poczuciem konieczności jej usunięcia. Podobnie jak inne narządy miąższowe, śledziona może być objęta licznymi procesami chorobowymi, które przejawiają się zróżnicowanymi zmianami w jej strukturze. W niniejszym artykule przedstawiamy różne choroby śledziony, metody diagnostyczne, a także postaramy się odpowiedzieć na pytanie, kiedy i czy podejmować decyzję o zabiegu splenektomii.

Śledziona

Śledziona (ang. spleen, łac. lien) jest miąższowym, ruchomym narządem jamy brzusznej, zlokalizowanym w doczaszkowej i lewej części jamy brzusznej. Pełni ona kluczową rolę w regulacji układu krwiotwórczego i odpornościowego. Jest miejscem magazynowania krwi oraz uczestniczy w usuwaniu uszkodzonych lub starzejących się elementów morfotycznych krwi. W odpowiedzi na określone bodźce może ponownie aktywować funkcję krwiotwórczą. Śledziona stanowi również istotny narząd układu immunologicznego, biorąc udział w fagocytozie, immunoregulacji oraz w odpowiedzi organizmu na stymulację antygenową. Dodatkowo uczestniczy w metabolizmie żelaza, odzyskiwanego z rozpadu erytrocytów (15, 30, 45, 52). Pomimo szerokiego zakresu funkcji fizjologicznych, częściowa lub całkowita splenektomia u zwierząt towarzyszących jest zazwyczaj dobrze tolerowana i rzadko wiąże się z istotnymi następstwami klinicznymi (66).

Choroby śledziony

Zmiany związane ze śledzioną mogą mieć różne podłoże, które wyszczególniono w tab. I. Objawy związane z chorobami śledziony mogą być ostre i bezpośrednio zagrażające życiu (jak w przypadku skrętu albo pęknięcia śledziony), ale też nawet pomimo sporych rozmiarów zmian (hiperplazja lub inne nienowotworowe rozrosty) mogą przebiegać bezobjawowo (5, 21, 30). Są one często znajdowane przypadkowo, na przykład przy USG jamy brzusznej (wykonywanym profilaktycznie lub z innych przyczyn).