Oś jelito–nerki (ang. gut-kidney axis) jest pojęciem opisującym dwukierunkową komunikację i zależności pomiędzy mikrobiomem jelitowym a nerkami. U psów i kotów z przewlekłą chorobą nerek (PChN) dysbioza jelitowa zwiększa produkcję toksyn mocznicowych – głównie siarczanu indoksylu (IS), siarczanu p-krezylu (PCS) i N-tlenku trimetyloaminy (TMAO). Toksyny mocznicowe nasilają włóknienie nerek, stan zapalny i postępowanie choroby. Dysbioza jelitowa pogłębia ogólnoustrojowy stan zapalny oraz łączy się z objawami gastroenterologicznymi, takimi jak biegunka lub zaparcia, co kolejno zwiększa ryzyko zaostrzenia choroby nerek. Modulacja mikrobioty jelitowej poprzez odpowiednią dietę, stosowanie prebiotyków oraz probiotyków i zapobieganie objawom ze strony jelit powinna stanowić element wspomagający standardowe leczenie nefrologiczne. Artykuł dotyczy podstawowych mechanizmów związanych z osią jelito–nerki, omawia aktualne dane naukowe z tego zakresu dotyczące psów i kotów oraz wskazuje możliwe postępowanie terapeutyczne.

Wstęp

W ostatnich latach szeroko omawianym tematem w literaturze weterynaryjnej jest mikrobiom jelitowy i jego powiązania z innymi narządami. Często możemy spotkać się z pojęciami takimi jak różnego rodzaju osie – „oś wątroba–jelito”, „oś skóra–jelito” czy „oś jelito–nerki”, na której skupimy się w tym artykule. Wskazuje to na coraz lepsze zrozumienie wielokierunkowej, ścisłej komunikacji pomiędzy często oddalonymi od siebie fizycznie narządami – stąd pojęcie osi. Liczne badania popierają tezę, że mikrobiom jelitowy bierze udział nie tylko w trawieniu składników pokarmowych czy odżywieniu komórek jelita, ale także w produkcji substancji sygnałowych, odpowiedzi immunologicznej, powstawaniu insulinooporności lub modulacji zachowania (Kim i wsp., 2025).

Mikrobiota jelitowa to złożony ekosystem, w którym do­minują bakterie z rodzaju Firmicutes, Bacteroidetes, Proteobacteria i Fusobacteria. W dużym skrócie mikrobiota u zdrowego zwierzęcia powinna cechować się różnorodnością, odpowiednimi proporcjami poszczególnych bakterii, bez przewagi jednego konkretnego typu. Na jej skład mają wpływ różne czynniki, takie jak wiek zwierzęcia, środowisko życia, dieta czy przewlekłe choroby współistniejące (Pilla i wsp., 2021). Niezwykle istotna jest historia stosowania antybiotyków w ciągu całego życia zwierzęcia. Antybiotykoterapia zubaża różnorodność mikrobioty jelitowej, może prowadzić do dysbiozy, a rozpoczęta i prowadzona niezwykle intensywnie w młodym wieku może pozostawić trwałe ślady, prowadząc nawet do rozwinięcia się przewlekłej enteropatii (Stavroulaki i wsp., 2023). Natomiast postępowanie terapeutyczne polegające na odpowiednim żywieniu, stosowaniu prebiotyków i probiotyków może wspierać zdrowie jelit oraz poprawiać dobrostan psów i kotów.