Weź udział w anonimowym badaniu i odbierz 6-miesięczną cyfrową prenumeratę „Magazynu Weterynaryjnego” > Więcej
Parazytologia
Diagnostyka parazytologiczna w laboratorium. Cz. III. Metody biologii molekularnej
dr n. med. lek. wet. Dawid Jańczak1,2
Stefan Karpiński3
lek. wet. Jan Tyc1
W dwóch poprzednich częściach cyklu (MW 12/2025 i MW 2/2026) omówiono diagnostykę mikroskopową i serologiczną chorób pasożytniczych (1, 2). Metody te nadal pozostają niezbędne, gdyż mikroskopia pozwala bezpośrednio wykazać formy rozwojowe pasożyta, natomiast serologia ocenia odpowiedź immunologiczną gospodarza lub potwierdza obecność antygenu. Diagnostyka molekularna nie zastępuje żadnej z nich. Poszerza natomiast możliwości rozpoznania gdy liczba pasożytów jest mała, badany materiał zawiera formy trudne do identyfikacji lub konieczne jest rozróżnienie gatunków, genotypów albo zarażeń mieszanych.
Łańcuchowa reakcja polimerazy (polymerase chain reaction, PCR) umożliwia wybiórcze powielanie wybranego fragmentu DNA. W weterynaryjnej parazytologii wykorzystuje się m.in. niezmienne i zmienne regiony genów rybosomalnych 18S rRNA (18S ribosomal RNA) oraz zmienne wewnętrzne regiony transkrybowane ITS1 (Internal Transcribed Spacer 1) i ITS2 (Internal Transcribed Spacer 2), geny mitochondrialne, geny kodujące białka strukturalne i enzymy (ryc. 1). Właściwy wybór genów decyduje o tym, czy test wykrywa cały rodzaj, zespół gatunków, gatunek, czy pozwala dodatkowo na genotypowanie organizmów należących do jednego gatunku (3).
W praktyce największym błędem jest traktowanie wyniku PCR jako rozpoznania klinicznego. PCR daje odpowiedź na pytanie, czy w badanym materiale wykryto określoną sekwencję kwasu nukleinowego. Nie odpowiada natomiast na pytanie, czy wykryty organizm jest żywy, czy namnaża się, czy odpowiada za objawy lub czy został całkowicie wyeliminowany po leczeniu. Z drugiej strony wynik ujemny nie ma wartości, jeżeli do badania pobrano niewłaściwy materiał, próbkę pobrano po rozpoczęciu leczenia, liczba patogenów była poniżej granicy wykrywalności albo w badanym materiale obecne były inhibitory reakcji PCR.
Co wykrywa badanie metodą PCR?
Materiałem docelowym może być DNA pasożyta, bakterii lub po wcześniejszej odwrotnej transkrypcji także RNA wirusów. W parazytologii psów i kotów dominują testy oparte na wykrywaniu DNA. Wynik dodatni oznacza, że w reakcji wykryto fragment kwasu nukleinowego zgodny z oczekiwanym testem PCR. Przykładowo wykrycie DNA Giardia duodenalis w kale kota z biegunką może mieć znaczenie kliniczne, ale nie wyklucza równoczesnej obecności Tritrichomonas foetus, kokcydiów, enteropatogennych bakterii albo niezakaźnej enteropatii. W kale zdrowego zwierzęcia dodatni wynik może oznaczać bezobjawowe nosicielstwo lub przejściowe wydalanie pasożyta i jego DNA. W przypadku Toxoplasma gondii wykrycie DNA w kale po zjedzeniu tkanki zawierającej cysty i bradyzoity pierwotniaka nie zawsze jest równoznaczne z wydalaniem oocyst przez kota. Z kolei przy podejrzeniu ostrej babeszjozy dodatni wynik z krwi wraz z potwierdzonymi laboratoryjnie niedokrwistością hemolityczną i trombocytopenią zdecydowanie przemawia za babeszjozą.
