03/09/2026
Przeszczep mikrobioty kałowej (fecal microbiota transplantation, FMT) jest metodą terapeutyczną polegającą na przeniesieniu materiału kałowego od zdrowego dawcy do chorego biorcy w celu odbudowy zaburzonego ekosystemu jelitowego. W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie wykorzystaniem FMT w medycynie weterynaryjnej, szczególnie u psów i kotów z chorobami przewodu pokarmowego przebiegającymi z dysbiozą. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego FMT u zwierząt towarzyszących na podstawie najnowszych wytycznych klinicznych oraz badań eksperymentalnych i klinicznych.
Mikrobiota jelitowa jest złożonym i dynamicznym ekosystemem drobnoustrojów, który odgrywa fundamentalną rolę w utrzymaniu zdrowia gospodarza. Jej funkcje obejmują wspieranie integralności bariery jelitowej, modulację odpowiedzi immunologicznej, metabolizm składników odżywczych oraz syntezę metabolitów bioaktywnych. Zaburzenia składu lub funkcji mikrobioty, określane jako dysbioza, wiążą się z wieloma chorobami przewodu pokarmowego oraz zaburzeniami ogólnoustrojowymi (1). Przeszczep mikrobioty kałowej polega na przeniesieniu materiału kałowego od zdrowego dawcy do biorcy w celu odtworzenia korzystnego środowiska mikrobiologicznego w jelitach.
W medycynie człowieka FMT zostało najlepiej ugruntowane jako skuteczna metoda leczenia nawrotowych zakażeń Clostridioides difficile, a jego przydatność badana jest również w nieswoistych chorobach zapalnych jelit, zaburzeniach metabolicznych i chorobach neurologicznych (1, 2). W medycynie weterynaryjnej wykorzystanie FMT pozostaje stosunkowo nowe, rosnąca liczba publikacji wskazuje jednak, że metoda ta może znaleźć istotne zastosowanie u zwierząt towarzyszących, zwłaszcza w chorobach przewodu pokarmowego związanych z dysbiozą.
Mikrobiota jelitowa psów i kotów wykazuje złożoną strukturę i dużą zmienność osobniczą, ale jednocześnie istnieją grupy drobnoustrojów uznawane za istotne dla utrzymania homeostazy jelitowej. U zwierząt z ostrymi i przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego obserwuje się spadek różnorodności mikrobiologicznej, zmniejszenie liczebności bakterii o pozytywnym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu oraz wzrost udziału drobnoustrojów potencjalnie patogennych (1). W medycynie weterynaryjnej szczególną uwagę zwraca się na wskaźnik dysbiozy (Dysbiosis Index, DI), który służy do oceny zaburzeń mikrobioty jelitowej u psów i kotów. Zgodnie z ostatnimi wytycznymi z 2024 roku DI może być użyteczny zarówno w kwalifikacji dawcy, jak i w monitorowaniu odpowiedzi na leczenie (1).
Mechanizm działania FMT nie ogranicza się jedynie do samego przeniesienia bakterii. Procedura może prowadzić do przywrócenia równowagi mikrobiologicznej, zahamowania kolonizacji przez patogeny, odtworzenia prawidłowego metabolizmu kwasów żółciowych, poprawy integralności bariery śluzówkowej oraz modulacji lokalnej i ogólnoustrojowej odpowiedzi immunologicznej (1, 3). Najważniejsze rekomendacje praktyczne przedstawiono w tab. I.
Tabela I. Najważniejsze rekomendacje praktyczne wykonywania FMT
Jednym z najważniejszych elementów skutecznego i bezpiecznego FMT jest odpowiedni dobór dawcy. Zgodnie z ostatnimi wytycznymi zawartymi w artykule „Clinical Guidelines for Fecal Mictobiota Tansplantation in Companion Animals” dawca powinien być klinicznie zdrowy (bez zastrzeżeń w wywiadzie i badaniu klinicznym), z prawidłową kondycją ciała i masy mięśniowej oraz bez historii aktualnych lub przewlekłych objawów żołądkowo-jelitowych (1). Do najważniejszych kryteriów wykluczających należą objawy ze strony przewodu pokarmowego w ciągu ostatnich czterech miesięcy, przewlekłe objawy trwające ponad trzy tygodnie, niedawne leczenie antybiotykami, stosowanie leków zmieniających pH żołądka oraz żywienie dietą surową lub podawanie surowych przysmaków (1).
Zalecany zakres badań przesiewowych obejmuje badania w kierunku obecności Salmonella spp., Campylobacter jejuni w kale, a także Giardia spp., Cryptosporidium spp. oraz innych pasożytów jelitowych. U kotów dodatkowo zaleca się badania w kierunku Tritrichomonas foetus, koronawirusa jelitowego oraz zakażeń FIV i FeLV (1). Wytyczne rekomendują także oznaczenia wskaźnika dysbiozy. Podkreśla się natomiast, że rutynowe posiewy bakteriologiczne nie są wystarczającym narzędziem do oceny jakości całej mikrobioty, a technologie sekwencjonowania nowej generacji nie są jeszcze wystandaryzowane do interpretacji klinicznej u poszczególnych pacjentów (1).
W praktyce klinicznej preferowane jest wykorzystanie świeżo oddanego kału, naturalnie wydalonego, możliwie szybko po defekacji. Według wytycznych materiał powinien być przetworzony i podany lub zamrożony najlepiej w ciągu 2-6 godzin, a jeżeli nie jest to możliwe, przechowywany w temperaturze 4°C do czasu opracowania (1). Do przygotowania zawiesiny kałowej zaleca się użycie sterylnej soli fizjologicznej 0,9% lub buforu PBS. Najczęściej stosowane rozcieńczenia wynoszą od 1 : 1 do 1 : 5, przy czym ostateczna konsystencja zależy od drogi podania (1). Materiał może być homogenizowany mechanicznie, a następnie filtrowany przez sito, gazę lub worek filtracyjny w celu usunięcia zanieczyszczeń. Jeżeli FMT nie jest podawane od razu, wytyczne dopuszczają przechowywanie zawiesiny w temperaturze –20°C lub –80°C do sześciu miesięcy. Zalecane jest wtedy dodanie 10% glicerolu – substancji chroniącej bakterie przed uszkodzeniami podczas zamrażania (1, 4-6).
Ryc. 1. Zestaw do FMT.
Ryc. 2. Podstawowy zestaw do FMT – pojemnik na kał, waga, sitko, blender.
Ryc. 3. Katetery do podania FMT we wlewie doodbytniczym.
Najczęściej stosowaną drogą wykonania FMT u zwierząt towarzyszących jest podanie doodbytnicze w formie wlewu (lewatywa), co wynika z prostoty technicznej zabiegu, relatywnie niskiego kosztu i bezpieczeństwa procedury. Opisano także podanie doustne i endoskopowe (panendoskopia i/lub kolonoskopia) (1). Pacjent powinien mieć możliwość oddania kału przed zabiegiem. Oczyszczająca lewatywa jest opcjonalna, ale sedacja nie jest konieczna, choć może być wskazana u zwierząt niespokojnych (1).
Przy podaniu doodbytniczym zwykle dąży się do utrzymania materiału w jelicie przez co najmniej 30-45 minut, nie zaleca się więc nadmiernego wysiłku fizycznego (spacery). Istotne jest także to, że nie zaleca się stosowania antybiotyków przed FMT, jeżeli nie są one wyraźnie wskazane klinicznie, ponieważ mogłoby to nasilać dysbiozę i pozostawać w sprzeczności z zasadami racjonalnej antybiotykoterapii (1).
