Obrazowanie złamań kości u małych zwierząt
dr n. wet. Tadeusz Narojek1
lek. wet. Magdalena Procyszyn2
1 Gabinet Weterynaryjny VETUS
2 Przychodnia Weterynaryjna Niuniawet
Dostępne w większości lecznic badanie rentgenowskie jest niezbędnym sposobem obrazowania uszkodzeń pourazowych kości. Pozwala określić rodzaj i charakter złamania, położenie odłamów kostnych oraz wybrać metodę leczenia.
Złamanie kości (fractura) to przerwanie ciągłości tkanki kostnej. Choć jest to najbardziej znana definicja, nie zawsze precyzyjnie oddaje charakter zmian zachodzących w kości. Jeżeli przyjrzymy się temu, co dzieje się z kością pod wpływem czynników zewnętrznych, zauważymy, że w niektórych stanach pourazowych ciągłość struktur kostnych może pozostać zachowana. Dużą grupę zmian pourazowych stanowią uszkodzenia więzadeł, mięśni lub innych miękkich struktur stawów.
Złamania kości można podzielić na pourazowe oraz patologiczne. Pierwotną przyczyną złamań patologicznych są choroby kości, powodujące znaczne osłabienie ich właściwości biomechanicznych. Choroby takie jak zapalenie kości, nowotwór, choroby metaboliczne, niektóre choroby dziedziczne znacznie osłabiają wytrzymałość tkanki kostnej i nawet nieznaczny uraz może doprowadzić do złamania kości. W skrajnych przypadkach ciężar własnego ciała przyczynia się do złamania kości.
Przerwanie ciągłości na całym obwodzie kości z zerwaniem okostnej określamy mianem złamania zupełnego (fractura) (ryc. 1). U młodych, rosnących osobników elastyczna tkanka łączna przeważa nad zmineralizowaną częścią tkanki kostnej i możemy się spotkać z niezupełnym złamaniem kości – pęknięciem (ruptura) (ryc. 2). Ponadto u rosnących osobników grubsza i bardziej elastyczna okostna jest luźniej połączona z istotą korową kości, co znacząco łagodzi wpływ urazów na kość, sprzyjając pęknięciom.
W zależności od przebiegu linii złamania wyróżniamy złamania poprzeczne (ryc. 1), skośne (ryc. 3) i spiralne (ryc. 4). W poprzecznych po stabilizacji odłamów często dochodzi do ich rotacji względem siebie, co zdecydowanie wydłuża proces gojenia. Rotację odłamów rzadziej obserwujemy przy złamaniach skośnych oraz spiralnych. Złamania podłużne (ryc. 5), w których linia złamania biegnie prawie równolegle do osi długiej kości, zdarzają się bardzo rzadko. Biorąc pod uwagę liczbę odłamów, wyróżniamy złamania proste, w których obserwujemy dwa odłamy (ryc. 1, 5), oraz wieloodłamowe (ryc. 3, 4).
Złamanie bez przemieszczenia odłamów (ryc. 6) jest trudniejsze do rozpoznania w badaniu palpacyjnym, jak również w obrazie rentgenowskim. Na zdjęciu znajdujemy tylko delikatne, liniowe przejaśnienia odpowiadające linii złamania kości. Postępowanie u takich pacjentów nie wymaga repozycji odłamów podczas wykonywania stabilizacji.
Kiedy dochodzi do przemieszczenia odłamów kostnych, najczęściej skurcz mięśni, będący reakcją na ból pourazowy, powoduje zbliżenie się odłamów (ryc. 1, 3, 5). W takich sytuacjach podczas badania klinicznego obserwuje się skrócenie uszkodzonej kończyny. Aby zapewnić optymalne warunki wygojenia złamanej kości, konieczna jest repozycja przemieszczonych odłamów, co zazwyczaj wymaga znieczulenia ogólnego. Przy prawidłowym opisie zdjęć RTG takich przypadków kierunek przemieszczenia określamy na podstawie przemieszczenia odłamu zlokalizowanego bardziej obwodowo w stosunku do linii kręgosłupa.
Przy ocenie złamań wieloodłamowych warto skoncentrować się na wolno leżących odłamach (ryc. 7). Są to zazwyczaj drobne fragmenty kostne, znacznie oddalone od trzonu złamanej kości. Poprzez fakt, że te drobne odłamy straciły kontakt z okostną, od której się „oderwały”, ewolucja zmian zachodzących w tych drobnych odłamach kostnych jest zupełnie inna niż w złamaniach prostych. Obecność tych niewielkich odłamów może w znaczny sposób zakłócić procesy gojenia.
Oceniając obraz zmian pourazowych kończyny, zwracamy uwagę nie tylko na długość kończyny po urazie, ale także na kąt ustawienia odłamów względem siebie.
Kolejną grupę anomalii pourazowych stanowią złamania kompresyjne, kiedy dochodzi do wklinowania się jednego odłamu w drugi, co w oczywisty sposób doprowadza do skrócenia osi długiej kości. Z takimi uszkodzeniami najczęściej spotykamy się w kręgosłupie (ryc. 8).
