Wapń jest pierwiastkiem, który w organizmie pełni wiele istotnych funkcji, dlatego jego stężenie we krwi jest ściśle regulowane, głównie przez parathormon oraz kalcytriol. W przebiegu różnych chorób i rzadziej idiopatycznie u pacjentów może jednak rozwinąć się hiperkalcemia związana z objawami o różnym nasileniu, obejmującymi zaburzenia nerwowo-mięśniowe, ze strony przewodu pokarmowego i układu moczowego.

Jedną z konsekwencji hiperkalcemii może być ostre uszkodzenie nerek, wymagające po pierwsze rozpoznania przyczyny tego stanu, a po drugie niezwłocznego podjęcia terapii obniżającej stężenie wapnia w surowicy. Leczenie obejmuje m.in. zastosowanie płynoterapii, leków moczopędnych, glikokortykosteroidów i bisfosfonianów. Rokowanie zależy od stopnia hiperkalcemii, zaawansowania procesu i możliwości usunięcia jego przyczyny, co przedstawiono na wybranych przypadkach.

Rozmieszczenie wapnia w organizmie

Zdecydowana większość wapnia w organizmie występuje pod postacią hydroksyapatytu [Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂], który wysyca kości i zapewnia sztywne rusztowanie dla organizmu. Hydroksyapatyt kości jest jednak również wykorzystywany jako rezerwuar wapnia w osoczu. Wapń występuje w osoczu w trzech postaciach: zjonizowanej (około 50% wapnia osocza), związanej z białkami (około 40%) i w postaci chelatów (głównie fosforanowych, węglanowych i szczawianowych, około 10%).

Postacią biologicznie czynną w osoczu jest wapń zjonizowany. Odsetek wapnia występującego w osoczu w poszczególnych formach jest labilny i zależy od wielu czynników w organizmie, takich jak pH krwi i zawartość mleczanu czy stężenie albumin i globulin. Ponadto może zmieniać się w trakcie obróbki i przechowywania próbki krwi do badania, a czynnikami zmieniającymi ilość zjonizowanego wapnia są tu: dostęp powietrza i tym samym zmiana pH w próbce, he moliza, metabolizm komórek krwi w próbce i zużycie glukozy, mrożenie i inne.

Z jednej strony powoduje to, że precyzyjne oznaczenie stężenia wapnia w surowicy powinno opierać się na pomiarze zarówno wapnia całkowitego (tCa), jak i wapnia zjonizowanego (iCa). Z drugiej strony oznaczenie tego drugiego nastręcza trudności. Próbka wysyłana do laboratorium zewnętrznego powinna być pobrana od zwierzęcia przegłodzonego, po odpoczynku, przygotowana z unikaniem dostępu powietrza i niezwłocznie schłodzona do temperatury 4°C.

Szybkiego pomiaru stężenia wapnia zjonizowanego w pełnej krwi można dokonać za pomocą analizatorów gazometrycznych, nie zawsze jednak wyniki te są wiarygodne. Prawidłowe stężenie wapnia całkowitego w surowicy u psów i kotów wynosi około 9-10 mg/dl...