Oparzenia chemiczne narządu wzroku nie zdarzają się często, ale są określane jako nagły stan okulistyczny i stanowią bardzo ryzykowną sytuację, która może doprowadzić do ślepoty. Warto znać zasady pierwszej pomocy w takich przypadkach, gdyż po kontakcie z drażniącą substancją chemiczną dochodzi do nieodwracalnych zmian w gałce ocznej już w ciągu kilku minut.

Typowy pacjent, którego oczy miały kontakt ze żrącą substancją (kwasem lub zasadą), to pacjent z ostrym bólem, mrużeniem i chęcią drapania oka (7) (ryc. 1, 2). Może być widoczne podrażnienie, obrzęk i oparzenie skóry powiek (ryc. 3). Możliwe jest też pojawienie się pęcherzy skórnych na powiekach. Podczas badania stwierdza się zmętnienie rogówki, obrzęk nabłonka, uszkodzenie powierzchowne. W następstwie oparzenia zasadami może dojść do szybko postępującego rozmiękania rogówki wskutek reakcji zmydlania i tworzenia się tzw. wrzodów rozpływnych (ryc. 4) i wtórnego zapalenia błony naczyniowej. Przebieg reakcji zależy od pH drażniącej substancji, jej ilości, stężenia, stanu skupienia, a także od czasu kontaktu z rogówką i spojówkami (ryc. 5).

W postępowaniu leczniczym kluczowa jest znajomość pH. Nie zawsze na podstawie wywiadu możliwe jest ustalenie składu substancji drażniącej. Wtedy do oznaczenia pH można użyć powszechnie dostępnych pasków do szybkiego badania moczu (ryc. 6).

Niezależnie od wyniku testu pH początkowo należy bardzo długo (nawet 15-30 minut) płukać okolicę oczu, worki spojówkowe, najlepiej strumieniem wody, może być z kranu. Wyjątek stanowi wapno palone, które po kontakcie z wodą tworzy wodorotlenek wapnia, czyli wapno gaszone. Reakcja ta przebiega gwałtownie, z wydzieleniem ciepła (egzotermicznie), i może spowodować dodatkowe uszkodzenia. W tym przypadku do płukania używamy oleju. Celem płukania jest rozcieńczenie substancji chemicznej i doprowadzenie do neutralizacji pH (pH około 7,5). Można też użyć jałowego roztworu soli fizjologicznej, zbuforowanego roztworu hiperosmotycznego BSS, płynu Ringera z mleczanami lub płynu do przemywania oczu. Do każdego z tych roztworów można dodać leki miejscowo znieczulające, na przykład proksymetakainę (Alcaine). Ta pierwsza podstawowa czynność ma największy wpływ na końcowy rezultat leczenia i rokowanie.

Czynności terapeutyczne najlepiej przeprowadzać u zwierzęcia poddanego sedacji lub w znieczuleniu ogólnym, kontrolując pH na rogówce, by osiągnęło wartość prawidłową (8). Pacjent bardzo często jest w szoku, odczuwa dużą bolesność. Podczas oczyszcz...