Jama ustna stanowi środowisko życia dla wielu mikroorganizmów, które w prawidłowych warunkach znajdują się w symbiozie z żywicielem. Zachwianie równowagi pomiędzy nimi (dysbioza) to pierwszy krok do rozwoju wielu chorób. Jednym z głównych problemów klinicznych dotyczących jamy ustnej psów i kotów są choroby przyzębia, rozwijające się często właśnie w wyniku zaburzenia homeostazy jej mikrobiomu (12, 13).

Głównymi czynnikami etiologicznymi choroby przyzębia są patogenne bakterie tworzące biofilm nazębny oraz produkty ich metabolizmu. U psów i kotów, podobnie jak u ludzi, początkowe stadia choroby przyzębia objawiają się klinicznie zaczerwienieniem i stanem zapalnym dziąseł (gingivitis). Jeżeli nie podejmie się leczenia mającego na celu usunięcie płytki nazębnej, zapalenie dziąseł może przejść w zapalenie przyzębia (periodontitis) (6). Choć szczególną rolę w etiopatogenezie odgrywają tutaj czynniki bakteryjne, nie bez znaczenia jest także udział wirusów, grzybów oraz pasożytów. O tych ostatnich słyszymy wyjątkowo rzadko w kontekście chorób jamy ustnej, stąd warto poświęcić im nieco więcej uwagi.

Rzęsistki

Jednymi z najczęstszych pasożytów lokalizujących się w jamie ustnej są rzęsistki. Należą one do typu Parabasalia i występują głównie w formie trofozoitu, który jest zwykle kształtu owalnego lub gruszkowatego. Jego charakterystyczną cechą jest zdolność ruchu, który umożliwiają mu wici oraz błona falująca. Rzadziej natomiast można spotkać okrągławą formę pseudocysty, pojawiającą się głównie w odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiska zewnętrznego (9). W ostatnich latach dużo uwagi poświęca się rzęsistkom pasożytującym w jelitach (na przykład Tritrichomonas foetus), zapominając, że wiele z nich występuje także w innych lokalizacjach – w tym właśnie w jamie ustnej. U psów i kotów najczęściej stwierdzane są odpowiednio Tetratrichomonas canistomae i Tetratrichomonas felistomae. Niedawno opisany gatunek, Trichomonas brixi, stwierdzany jest zarówno u psów, jak i u kotów, podobnie jak Trichomonas tenax, który uważany był niegdyś za typowy jedynie dla człowieka. Ten ostatni jest także stwierdzany poza jamą ustną, m.in. w śliniankach podżuchwowych, migdałkach, a nawet węzłach chłonnych (3, 4, 7). W Europie rzęsistki w jamie ustnej stwierdzano u 15-56% badanych psów. Do czynników ryzyka zalicza się starszy wiek oraz obecność kamienia nazębnego i chorób przyzębia (11, 16).

Do zarażenia zwierząt dochodzi najczęściej poprzez kontakt bezpośredni, ale także pośrednio – m.in. poprzez korzystanie ze wspólnych misek. Zwierzęta mogą się zarażać nie tylko od siebie nawzajem, ale w przypadku T. tenax również od ludzi. Chorobo...