Przewlekła choroba nerek jest to stan upośledzenia funkcji narządu ponad możliwości fizjologicznej kompensacji. Dochodzi do znacznego obniżenia się stopnia filtracji kłębuszkowej, a w konsekwencji do kumulacji toksyn mocznicowych, rozwoju mocznicy, kwasicy metabolicznej i licznych następstw uogólnionego zatrucia organizmu. Z powodu znaczącej redukcji czynności nerek leczenie pacjentów w stanach schyłkowych (ESRD, z ang. end stage renal disease), bez możliwości stałej dializoterapii, musi zostać odpowiednio zmodyfikowane, aby uniknąć kumulacji leków i jeszcze większego upośledzenia funkcji narządu.

O schyłkowej niewydolności nerek mówimy, gdy stę­żenie kreatyniny we krwi przekracza 5 mg/dl (440 mmol/l) według kryterium IRIS (International Renal Interest Society). Ponadto zmiana pH krwi, hipoalbuminemia oraz zaburzenia gospodarki wodnej wpływają na farmakokinetykę wielu leków. Jednocześnie kwasica, mocznica, nadciśnienie oraz zaburzenia jonowe powodują szereg problemów, które trzeba zwalczać równolegle. Poszczególne problemy będą omówione w kolejnych akapitach.

Zapalenie przewodu pokarmowego

U psów, podobnie jak u ludzi, przy mocznicy często opisuje się owrzodzenia przewodu pokarmowego związane zarówno z podwyższeniem stężenia gastryny we krwi, jak i z zapaleniem. Natomiast u kotów charakter zmian jest nieco inny – w wycinkach histopatologicznych pobranych z żołądka nie stwierdzano licznych owrzodzeń. Głównymi zmianami były włóknienie i mineralizacja ściany. Zmiany te były powiązane z podwyższeniem stężenia gastryny oraz z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforowej będącymi skutkiem nerkopochodnej nadczynności przytarczyc (1).

W przypadku psów i kotów podstawą leczenia jest stosowanie inhibitorów pompy protonowej oraz inhibitorów receptora H2, obniżających pH soku żołądkowego (ranitydyna 0,5-2,0 mg/kg p.o., i.v. co 8-12 godzin, famotydyna 0,5-1,0 mg/kg p.o., i.m., i.v. co 12-24 godziny). Omeprazol jest zdecydowanie skuteczniejszy w porównaniu z inhibitorami receptora H2. Dawka wyjściowa omeprazolu to 1 mg/kg m.c. co 24 godziny, aczkolwiek są doniesienia, że jednokrotne podanie może nie być wystarczające. W uzasadnionych przypadkach można zatem stosować omeprazol w schemacie co 12 godzin.

Ranitydyna (aktualnie niedostępna) w dawce 2 mg/kg dwa razy dziennie często działa zbyt słabo, ponadto jej dawkowanie powinno być zmodyfikowane i zmniejszone nawet o 50-75% w sytuacji znacznej redukcji GFR (2, 3). Jej zaletą jest natomiast działanie prokinetyczne (13). Cymetydyna (5-10 mg/kg p.o., i.m., i.v. co 4-6 godzin u psów) działa słabiej niż ranitydyna i famotydyna, wymaga także częstszego stosowania. Zazwyczaj nie znajduje zastosowania.