Układ naczyniowy przedniego odcinka oka i ciała szklistego zapewnia odżywianie struktur wewnątrzgałkowych płodu, zanim funkcję tę przejmie dojrzały aparat rzęskowy. U psów, podobnie jak u innych gatunków, pierwotne ciało szkliste rozwija się we wczesnym okresie życia płodowego, a jego najważniejszym elementem funkcjonalnym pozostaje tętnica ciała szklistego (arteria hyaloidea). W prawidłowych warunkach struktury te podlegają fizjologicznej regresji w okresie postnatalnym.

Zaburzenia procesu zanikania układu naczyniowego soczewki i ciała szklistego mogą prowadzić do powstania przetrwałych struktur naczyniowych, znanych jako przetrwała błona źreniczna (ang. PPM – persistent pupillary membrane), przetrwała tętnica ciała szklistego (PHA) oraz złożony zespół przetrwałej hiperplastycznej błony naczyniowej soczewki/przetrwałego hiperplastycznego ciała szklistego (ang. PHTVL/PHPV – persistent hyperplastic tunica vasculosa lentis/persistent hyperplastic primary vitreous) (2). Zmiany te, choć często przypadkowo wykrywane podczas rutynowych badań, mogą prowadzić do poważnych zaburzeń widzenia, a w cięższych postaciach – do całkowitej ślepoty.

Celem niniejszego artykułu jest omówienie etapów rozwoju płodowego układu naczyniowego oka u psów, a także przegląd najczęstszych nieprawidłowości rozwojowych w tym zakresie.

Rozwój układu naczyniowego oka u psów – embriologia

Pierwotne ciało szkliste rozwija się w życiu płodowym między 16. a 24. dniem, kiedy pomiędzy pęcherzyk soczewki a przyszłą siatkówkę migruje materiał mezodermalny i ektodermalny (2). Jednym z jego kluczowych elementów jest tętnica ciała szklistego. Tętnica ciała szklistego stanowi pozostałość pierwotnej tętnicy ocznej, będącej odgałęzieniem tętnicy ocznej wewnętrznej, i utrzymuje się w obrębie kielicha ocznego po zamknięciu szczeliny wzrokowej. Rozgałęzia się wokół tylnej torebki soczewki, kierując się ku przodowi i łącząc z siecią naczyń błony źrenicznej.

Błona źreniczna zbudowana jest z mezenchymy oraz unaczynienia pokrywającego przednią torebkę soczewki. Powstająca w tym obszarze sieć naczyń soczewki, określana mianem przedniej i tylnej błony naczyniowej soczewki (tunica vasculosa lentis, TVL), odpowiada za odżywianie soczewki w okresie intensywnego różnicowania.

Odpływ żylny odbywa się przez naczynia położone w pobliżu równika soczewki, w rejonie przyszłego ciała rzęskowego. Jest to system wielu drobnych naczyń żylnych, nie ma jednoznacznie wyodrębnionej żyły szklistej. Gdy ciało rzęskowe zaczyna produkow...