Encephalitozoon cuniculi to mikrosporydia należące do typu Microspora. Od kilku lat raportuje się ich występowanie u młodych psów. W niniejszym artykule przedstawiono dwa przypadki kliniczne encefalitozoonozy u młodych psów z zaburzeniami neurologicznymi w Polsce. Należy zwrócić uwagę, że zwierzęta domowe, takie jak psy, koty, gryzonie i króliki, mogą stanowić rezerwuar E. cuniculi dla ludzi oraz innych zwierząt, a źródłem zakażenia mogą być żywość lub woda skażone tymi patogenami.

Czym są mikrosporydia

Mikrosporydia to typ wewnątrzkomórkowych oportunistycznych zarazków występujących powszechnie w środowisku. Niegdyś uważane były za pierwotniaki, obecnie są zaliczane do królestwa grzybów, aczkolwiek niektórzy badacze sugerują, że powinny być one uznane za grupę siostrzaną grzybów (6, 31, 46) spokrewnioną z Cryptomycota (12, 26). Wielkość ich genomu waha się między 2,18 a 51,35 Mbp – u Encephalitozoonidae jego rozmiar wynosi poniżej 3,0 Mb. Tym samym są one najmniejszymi spośród organizmów eukariotycznych (7-11, 25).

Zarodniki mikrosporydiów są szeroko rozpowszechnione w środowisku i są w stanie zakażać wiele gatunków zwierząt. Wydalane są z kałem, moczem lub plwociną. Infekcja szerzy się drogą aerogenną lub alimentarną (5, 16, 17, 24, 34, 37), a także drogą pionową. Zarodniki mają charakterystyczną budowę – ich kształt i wielkość zależą od gatunku.

Zarodniki E. cuniculi są oporne na czynniki środowiska zewnętrznego, co determinowane jest charakterystyczną budową ich ściany komórkowej utworzonej przez dwie warstwy – wewnętrzną chitynową oraz zewnętrzną wzbogaconą w białko (40). W środowisku zewnętrznym w temperaturze 22°C mogą przetrwać do sześciu tygodni (3), a w środowisku wodnym jeszcze dłużej (28).

National Institute of Allergy and Infectious Diseases zaliczył je do kategorii B wśród tzw. zarazków priorytetowych (Priority Pathogens). Oznacza to, że rozprzestrzeniają się w środowisku w sposób umiarkowanie łatwy oraz cechują się średnim wskaźnikiem chorobotwórczości. Agencja Ochrony Środowiska uznała je za organizmy wywołujące niebezpieczne zanieczyszczenie wody (33, 44).

Chorobotwórczość Encephalitozoon cuniculi

Infekcje E. cuniculi opisano po raz pierwszy u królików laboratoryjnych w 1922 roku (48). Obecnie zakażenia na ich tle i kliniczne przypadki choroby – kunikulozy/encefalitozoonozy, występują powszechnie u tych zwierząt. Seroprewalencja u królików domowych waha się w szerokich granicach, od 7,7% (36) do 71% (45). Spośród innych gatunków zwierząt infekcje na ich tle stwierdzono u szczurów, myszy, piżmaków, kawii domowych, chomików, ryjówek, ptaków, koni, kóz, owiec, świń, lisów, psów, panter, kotów i naczelnych, z człowiekiem włącznie (19, 32).