Insulinoma (wyspiak trzustki) jest nowotworem neuroendokrynnym wywodzącym się z komórek β wysp trzustkowych, odpowiedzialnych za wydzielanie insuliny. Jej nadmierna produkcja prowadzi do hipoglikemii, objawiającej się charakterystycznymi zaburzeniami wegetatywnymi i neurologicznymi. W medycynie weterynaryjnej rozpoznawana jest przede wszystkim u fretek i psów.

Wyspiak trzustki u fretek występuje w postaci dobrze odgraniczonego gruczolaka i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń endokrynologicznych (7, 8, 11, 23, 26, 28). U psów natomiast diagnozowany jest stosunkowo rzadko. Ma zazwyczaj charakter złośliwy i w chwili rozpoznania często stwierdza się już przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych i krezki, rzadziej do płuc (12).

Insulinoma występuje również u gryzoni – przede wszystkim u kawii domowych i szczurów domowych, aczkolwiek spontaniczne przypadki tego nowotworu zostały dotychczas opisane jedynie w kilku publikacjach (1, 2, 15, 16, 29, 38). Znacznie liczniejsze są natomiast doniesienia dotyczące doświadczalnie wywołanych guzów u szczurów laboratoryjnych (13, 33). U obydwu wspomnianych gatunków, podobnie jak u fretek, stwierdza się głównie gruczolaki komórek β wysp trzustkowych, bez cech inwazyjności miejscowej i przerzutów (15, 16, 29, 31, 38, 39).

U kawii insulinoma występuje najczęściej około piątego roku życia (2, 16, 21, 25, 38). Według Nespor i wsp. częstość występowania wyspiaka trzustki u tego gatunku wynosiła 0,65% – stwierdzono jeden przypadek na 153 nowotwory (25). U szczurów rasy sprague–dawley z kolei w zależności od źródła określono ją na 3,3-3,8% u samców oraz 1,1-1,6% u samic. Powyższe dane wskazują na dwukrotnie wyższą predyspozycję osobników płci męskiej (4, 6, 37). Nowotwór ten stwierdza się głównie u szczurów powyżej drugiego roku życia (1, 15, 29). Poza wiekiem, istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby jest karmienie szczurów do woli, które skutkuje pojawieniem się wczesnych zmian zwyrodnieniowych i rozrostowych wysp trzustkowych (24). Ograniczenie kalorii w karmie zmniejsza ich częstość i nasilenie, ponadto opóźnia rozwój innych nowotworów, m.in. przysadki mózgowej, trzustki, nerek, wątroby i gruczołu sutkowego. Zmniejsza również występowanie chorób przewlekłych, takich jak niewydolność nerek, kardiomiopatia albo choroba zwyrodnieniowa stawów, przyczyniając się tym samym do wydłużenia czasu życia zwierząt (19, 24).

Aspekty anatomiczne

Trzustka szczura i kawii ma specyficzną budowę anatomiczną. W przeciwieństwie do psów i kotów, u których jest ona dobrze odgraniczonym narządem, u wspomnianych gryzoni ma luźną, rozproszoną strukturę w obrębie krezki. Wyróżnia się w niej trzy płat...