Fosfataza zasadowa (ALP, z ang. alkaline phosphatase) to enzym obecny u zwierząt w różnych tkankach, takich jak kości, wątroba i jelita (1, 2). W diagnostyce cytologicznej psów barwienie pod kątem wytwarzania ALP może być przydatne m.in. w rozpoznawaniu nowotworów kości i wywodzących się z tkanki kostnej, szczególnie kostniakomięsaków (OSA, z ang. osteosarcoma) (1, 2, 16), różnicowaniu pochodzenia nowotworów płuc, a także w diagnostyce nowotworów pochodzenia hematologicznego (19-22). Metoda barwienia z wykorzystaniem chlorku błękitu nitrotetrazoliowego/fosforanu 5-bromo-4-chloro-3-indoksylu (NBT/BCIP, z ang. nitroblue tetrazolium chloride/5-bromo-4-chloro-3-indolyl phosphate; 1-StepTM NBT/BCIP Substrate Solution, Thermofisher Scientific) umożliwia szybkie i niedrogie wykrycie aktywności ALP w komórkach (3). W ramce na następnej stronie przedstawiono przykładową procedurę barwienia w kierunku ALP.

Barwienie ALP w cytologii

Technika NBT/BCIP opiera się na reakcji enzymatycznej prowadzącej do wytrącenia barwnego produktu widocznego pod mikroskopem. Można ją zastosować na preparatach uprzednio barwionych w celu rutynowej oceny cytologicznej (3, 4), ale nie może być wykorzystana na tkankach utrwalonych formaliną (5). Wynik dodatni w powyższej metodzie objawia się charakterystycznym brązowo-czarnym wybarwieniem (1, 3, 4). Ze względu na wysoką aktywność ALP w hepatocytach materiał pobrany z wątroby może służyć jako kontrola dodatnia przy wykonywaniu barwienia. Enzym w hepatocytach rozmieszczony jest okołobłonowo (1-3), co znajduje odzwierciedlenie w barwieniu NBT/BCIP, dając bardzo charakterystyczny obraz mikroskopowy (ryc. 1). Jako kontrola ujemna mogą być wykorzystywane neutrofile (najczęściej obecne w próbkach cytologicznych, na przykład wskutek zanieczyszczenia krwią), makrofagi albo komórki międzybłonka (1, 3-5).

Barwienie ALP w diagnostyce kostniakomięsaka

Nowotwory wywodzące się z tkanki kostnej są istotnym problemem w praktyce klinicznej u psów. Kostniakomięsaki to najczęstsze nowotwory kości u tego gatunku zwierząt. Występują u więcej niż jednego na 10 000 psów (6, 7). Odróżnienie kostniakomięsaka od innych zmian niezłośliwych i złośliwych może stanowić wyzwanie, zarówno w badaniu cytologicznym, jak i histopatologicznym. Błędy diagnostyczne mogą mieć ogromne znaczenie kliniczne, prowadzić do niepotrzebnej interwencji chirurgicznej, na przykład amputacji kończyny, niewłaściwej chemioterapii lub nawet eutanazji, podczas gdy opóźnienia w procesie diagnostycznym mogą istotnie skracać czas przeżycia pacjenta, ponieważ OSA charakteryzują się agresywnym wzrostem i wysokim potencjałem przerzutowym (6, 10).