Pierwsza część artykułu poświęcona jest rozpoznaniu zespołu stresu pourazowego u psów (ang. Canine Post-Traumatic Stress Disorder, C-PTSD). Skala zjawiska jest trudna do oszacowania, a diagnostyka pozostaje wyzwaniem ze względu na brak jednoznacznych kryteriów i ograniczoną możliwość interpretacji stanów psychicznych zwierząt. U psów częściowo wykorzystuje się kryteria stosowane u ludzi (ICD-11, DSM-5), szczególnie te odnoszące się do dzieci, ze względu na podobne ograniczenia komunikacyjne. W artykule opisano mechanizmy reakcji stresowej oraz jej wpływ na funkcjonowanie mózgu i zachowanie, również w kontekście rozwoju C-PTSD. Druga część artykułu poświęcona będzie diagnostyce różnicowej oraz terapii farmakologicznej i behawioralnej zaburzeń zachowania rozwijających się na skutek doświadczenia silnego stresu na przykładach przypadków klinicznych.

C-PTSD i PTSD u ludzi – czy to ta sama jednostka?

Choć wojna tocząca się za naszą wschodnią granicą trwa już przynajmniej od ponad czterech lat, nadal brakuje schematów postępowania ze straumatyzowanymi psychicznie zwierzętami. Według wcześniejszych szacunków dotyczących wojskowych psów pracujących, u około 5% psów powracających z terenów objętych konfliktem zbrojnym (8) mimo atestacji i szkolenia rozwija się zaburzenie lękowe, którego objawy bardzo przypominają zespół ostrego stresu pourazowego u ludzi (ang. Post-Traumatic Stress Disorder, PTSD), stąd dla odróżnienia nazywa się go C-PTSD (ang. Canine Post-Traumatic Stress Disorder). Bardzo trudno jednak oszacować, u jak wielu „cywilnych” psów, bez odpowiedniej socjalizacji i treningu, rozwija się to zaburzenie lękowe oraz czy z uwagi na dość szczegółowe kryteria diagnostyczne możemy rozpoznawać tę jednostkę u psów.

U ludzi częstość zachorowań na PTSD różni się w zależności od konfliktu, w jakim uczestniczyli, i występuje u od dziesięciu do ponad trzydziestu procent weteranów (9). Warto również pamiętać, że problem nie dotyczy wyłącznie doświadczenia traumy spowodowanej wojną. U molestowanych dzieci odsetek dotkniętych PTSD sięga nawet 50% (2). U psa, podobnie jak u człowieka, zespół ten może się prawdopodobnie rozwinąć na skutek przeżycia każdej, wystarczająco silnie negatywnie oddziałującej na psychikę sytuacji, a więc także na przykład ciężkiej, bolesnej choroby, uczestniczenia w katastrofie lub innym wydarzeniu wywołującym silny strach, trwałe poczucie zagrożenia i utratę poczucia przewidywalności otoczenia. Jeden z pierwszych artykułów opisujących objawy przypominające PTSD u psów dotyczy traumy psychicznej na skutek trzęsienia ziemi (30).