Kawia domowa (Cavia porcellus, Linnaeus 1758) należy do rodziny Caviidae w obrębie rzędu Rodentia. Gatunek został udomowiony około 3000 lat temu w Ameryce Południowej i obecnie pełni rolę zarówno zwierzęcia towarzyszącego, jak i modelu laboratoryjnego w badaniach biomedycznych (1).

Jama nosowa kawii domowej rozciąga się od nozdrzy przednich do tylnych i podzielona jest przegrodą nosową na dwie symetryczne połowy. W badaniach tomografii komputerowej dobrze widoczne są małżowiny nosowe – grzbietowa, brzuszna oraz sitowa, a także przewody nosowe i narząd lemieszowo-nosowy (6). Grzbietowe ograniczenie stanowią kości nosowe, boczne i brzuszne – kości siekaczowe i szczękowe, natomiast grzbietowo-bocznie jama nosowa sąsiaduje z kością czołową (6). Układ zatok przynosowych jest słabo rozwinięty i reprezentowany wyłącznie przez zatokę szczękową podzieloną na część przednią i tylną (6, 11). Przednia zlokalizowana jest w pobliżu wierzchołka górnego siekacza, a tylna położona jest powyżej zębów policzkowych i ograniczona przez kość szczękową oraz czołową.

Objętość przedniej zatoki szczękowej u kawii domowej wynosi około 63,5 mm³, natomiast tylnej około 46,6 mm³. Nie stwierdza się obecności zatoki sitowej (8, 11). Całkowita objętość pierwszych 2 cm jamy nosowej mierzona metodą akustycznej rynometrii wynosi średnio 98 mm³ (9), natomiast metoda wypierania płynu wskazuje na wartość około 146 mm³, co podkreśla złożoność przestrzeni wypełnionej małżowinami i ograniczenia metod pośrednich. W praktyce chirurgicznej oznacza to niewielką rezerwę przestrzeni roboczej oraz znaczący udział struktur małżowinowych w całkowitej objętości jamy.

W porównaniu z królikiem jama nosowa kawii domowej jest relatywnie mniejsza, a udział małżowin w jej objętości – większy. System zatok przynosowych jest słabiej rozwinięty, brak jest zatok klinowych, a dostęp chirurgiczny do części tylnej zatoki szczękowej wymaga bardziej doogonowego okna kostnego. Te różnice anatomiczne przekładają się bezpośrednio na trudność zabiegu rinotomii u kawii w porównaniu z królikami (7, 10).

Flora saprofityczna górnych dróg oddechowych obejmuje przede wszystkim Bordetella bronchiseptica, Streptococcus pneumoniae oraz Streptococcus equi subsp. zooepidemicus, a także Corynebacterium spp. (1). Bakterie te mogą kolonizować jamę nosową i gardło bezobjawowo, w warunkach immunosupresji spowodowanej stresem, nadmiernym zagęszczeniem zwierząt czy współistniejącą infekcją wirusową uzyskują jednak charakter patogenny. B. bronchiseptica wykazuje zdolność adhezji do nabłonka rzęskowego i porażenia rzęsek, co prowadzi do zaburzenia oczyszczania śluzowo-rzęskowego i toruje drogę wtórnym zakażeniom. Opisywano również udział Chlamydia caviae w zapaleniach spojówek i jam nosowych (1).