Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa i badanie cytologiczne tak otrzymanego materiału z węzłów chłonnych to nieinwazyjna, szybka i ekonomiczna metoda diagnostyczna. Artykuł przedstawia, jak krok po kroku dokonać oceny cytologicznej materiału z węzłów chłonnych po pobraniu próbki, objaśnia obraz cytologiczny najczęściej występujących zmian węzłów chłonnych oraz opisuje, jak rozpoznać próbki cytologiczne niediagnostyczne i te złej jakości.

Dla dokładnej interpretacji materiału pobranego z węzłów chłonnych kluczowe znaczenie ma cienki, bogatokomórkowy rozmaz cytologiczny, w którym przeważają nieuszkodzone komórki. Interpretacja grubego rozmazu lub takiego, w którym przeważają komórki uszkodzone, może być przyczyną błędnej interpretacji badanego materiału. Każdy rozmaz cytologiczny należy przeanalizować przy użyciu obiektywu o małym powiększeniu, aby ocenić, czy jakość materiału jest zadowalająca, zidentyfikować komórki, które nie są równomiernie rozmieszczone w obrębie rozmazu (tj. komórki przerzutowe), i określić obszar preparatu przeznaczony do przeprowadzenia szczegółowej analizy mikroskopowej przy zastosowaniu obiektywów o dużym powiększeniu.

Badania cytologiczne węzłów chłonnych stanowią znaczny odsetek wszystkich badań cytologicznych wykonywanych przez patologów weterynaryjnych. Można je również przeprowadzić na miejscu w gabinecie weterynaryjnym, aby ocenić jakość rozmazu cytologicznego przed jego przekazaniem do laboratorium histopatologicznego w celu ostatecznej interpretacji lub aby ustalić wstępne rozpoznanie, jeżeli wskazana jest szybka interwencja terapeutyczna. Typowe wskazania kliniczne do wykonania badania cytologicznego węzłów chłonnych obejmują:^1,2

1. Powiększenie węzłów chłonnych (miejscowe lub uogólnione).
2. Ocenę stopnia zaawansowania nowotworu. Należy ocenić węzeł lub węzły chłonne obecne w okolicy, w której zlokalizowany jest guz pierwotny, szczególnie w przypadku nowotworów, o których wiadomo, że stosunkowo często dają przerzuty. W takich przypadkach powinno się wykonać biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC), nawet gdy węzeł chłonny nie jest powiększony. Do nowotworów, które mają skłonność do dawania przerzutów do węzłów chłonnych, należą guzy z komórek tucznych, czerniaki (zwłaszcza zlokalizowane w obrębie jamy ustnej i palców), mięsaki histiocytarne i większość raków. Większość mięsaków w pierwszej kolejności daje przerzuty do płuc i/lub narządów wewnętrznych, ale istnieją wyjątki.
3. Podejrzenie choroby zakaźnej (na przykład zakażenie grzybicze).
4. Diagnostykę w kierunku choroby utajonej (na przykład gorączka nieznanego pochodzenia, podejrzenie hiperkalcemii w przebiegu choroby nowotworowej).