Wapń jest niezbędnym elektrolitem, który odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu komórek, przewodnictwie nerwowym, skurczu mięśni (serca, mięśni szkieletowych i gładkich), wydzielaniu hormonów, krzepnięciu krwi oraz utrzymaniu struktury szkieletu.^1-3 Zjonizowany wapń (Ca²⁺) – biologicznie aktywna forma wapnia, jest ściśle regulowany przez skoordynowane działanie parathormonu (PTH), 1,25-dihydroksywitaminy D₃ oraz kalcytoniny.

Hiperkalcemia rozwija się w wyniku zwiększonej resorpcji kości, zmniejszonego wydalania wapnia przez nerki, zwiększonego wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego lub zwiększonego wiązania wapnia z białkami i innymi związkami w surowicy. Skutkiem jest szeroki zakres objawów klinicznych, których charakter zależy od nasilenia i czasu hiperkalcemii. U pacjentów z ciężką hiperkalcemią często obserwuje się wielomocz i wzmożone pragnienie (poliurię/polidypsję), brak łaknienia, zaparcia, posmutnienie oraz osłabienie.

Diagnostyka hiperkalcemii początkowo obejmuje powtórne, potwierdzające oznaczenia stężenia wapnia, dokładny wywiad oraz szczegółowe badanie kliniczne. Jeżeli przyczyna hiperkalcemii pozostaje trudna do określenia, należy oznaczyć stężenia hormonów regulujących gospodarkę wapniową, aby ustalić, czy hiperkalcemia jest zależna od przytarczyc, czy od nich niezależna. Dalsza diagnostyka zależy od wstępnych wyników i może obejmować radiografię klatki piersiowej, zaawansowane badania obrazowe jamy brzusznej, ultrasonografię szyi oraz biopsję kości.

Leczenie początkowe ma charakter objawowy i wspomagający. Jego celem jest zmniejszenie stężenia zjonizowanego wapnia poprzez zwiększenie objętości płynów ustrojowych za pomocą dożylnej płynoterapii oraz pobudzenie wydalania wapnia z moczem. Inne metody leczenia obejmują stosowanie diuretyków zwiększających wydalanie wapnia (na przykład furosemidu), bisfosfonianów oraz modyfikację diety. Niestety nie istnieje jeden uniwersalny schemat leczenia skutecznie obniżający stężenie zjonizowanego wapnia w surowicy, dlatego każdy pacjent wymaga indywidualnie dobranego postępowania do czasu ustalenia przyczyny hiperkalcemii.

Ogólny zarys gospodarki wapniowej w organizmie

Większość wapnia znajdującego się w organizmie (99%) jest magazynowana w tkance kostnej w postaci hydroksyapatytu i nie jest natychmiast dostępna dla procesów metabolicznych. Pozostały 1% występuje wewnątrzkomórkowo (0,9%) oraz zewnątrzkomórkowo (0,1%). W przestrzeni zewnątrzkomórkowej wapń występuje w trzech frakcjach – związanej z białkami (około 35-40%), w kompleksach (około 10%) oraz niezwiązanej (zjonizowanej) o biologicznej aktywności (około 50-55%).^4,5