16/03/2026
Ciąża urojona u suki jest konsekwencją ewolucyjnych przystosowań tego gatunku do życia stadnego, stąd mechanizm jej wystąpienia związany jest z fizjologicznymi zmianami hormonalnymi w organizmie samicy. Towarzyszące jej objawy, w tym obecność laktacji, niejednokrotnie stają się jednak przyczyną problemów zarówno dla zwierzęcia, jak i jego opiekuna. W artykule przedstawiono najważniejsze kliniczne aspekty ciąży urojonej z uwzględnieniem mechanizmu jej powstawania, objawów somatycznych i zmian behawioralnych oraz możliwości hormonalnych i naturalnych metod jej leczenia.
Ciąża urojona/rzekoma (z ang. pseudocyesis, pseudopregnancy, false pregnancy, nervous lactation) u suk charakteryzuje się występowaniem objawów somatycznych i behawioralnych typowych dla okresu okołoporodowego i laktacji, pomimo braku zapłodnienia. Zjawisko to wynika ze specyfiki cyklu rujowego tego gatunku, który – niezależnie od wystąpienia lub braku ciąży – ma podobny przebieg. Jednakże „gra hormonalna” toczącą się pomiędzy hormonem luteinizującym (LH), progesteronem i prolaktyną jest częstą przyczyną występowania niepożądanych objawów, które – choć o podłożu fizjologicznym – są przyczyną wizyt niekastrowanych suk w gabinetach weterynaryjnych, przysparzając niekiedy trudności terapeutycznych.
W przeciwieństwie do innych gatunków zwierząt towarzyszących, takich jak na przykład koty, u suk wystąpienie długiej fazy lutealnej charakterystycznej dla ciąży nie wymaga wcześniejszej indukcji kryciem czy też uruchomienia mechanizmu wczesnego matczynego rozpoznawania ciąży. Stanowi ono naturalną konsekwencję wynikającą z fizjologii cyklu rujowego tego gatunku. W prawidłowym owulacyjnym cyklu po fazie rujowej (oestrus) następuje faza lutealna (dioestrus), podczas której na jajnikach stwierdza się produkujące progesteron ciałka żółte. Stężenie progesteronu we krwi zaczyna systematycznie wzrastać kilkanaście godzin przed przedowulacyjnym wyrzutem LH (luteinizacja przedowulacyjna) lub w jego trakcie, by na końcu fazy rujowej osiągnąć poziom 10-25 ng/ml (1). Niezależnie od tego, czy doszło do kopulacji, zapłodnienia komórek jajowych i rozwoju ciąży czy też nie, czas trwania fazy lutealnej nie zmienia się znacząco. Okres dominacji ciałek żółtych u suk ciężarnych trwa średnio 63 dni, natomiast u samic nieciężarnych około 66 dni (1).
Od połowy fazy lutealnej stężenie progesteronu zaczyna stopniowo maleć, przy równoczesnym wzroście stężenia prolaktyny. Pomimo faktu, że u suk nieciężarnych wartości te są znacznie niższe niż w przypadku realnej ciąży, takie stężenie jest wystarczające, by wywołać m.in. powiększenie gruczołu mlekowego. I to właśnie fizjologiczny mechanizm działania prolaktyny jest głównym „graczem” odpowiedzialnym za wystąpienie klinicznych objawów ciąży urojonej.
Ciąża urojona najczęściej diagnozowana jest u młodych niekastrowanych suk, jej obecność może być jednak konsekwencją chirurgicznej kastracji w czasie trwania fazy lutealnej (9). Wykonanie owariektomii w czasie dominacji ciałek żółtych powoduje gwałtowny spadek stężenia progesteronu w surowicy, a w konsekwencji wzrost uwalniania prolaktyny, co imituje naturalne zmiany hormonalne występujące podczas okresu okołoporodowego (9).
Prewalencja ciąży urojonej u suk nie jest znana. Uważa się, że kliniczne objawy występują u około 25% samic tego gatunku (1). Badania retrospektywne przeprowadzone w weterynaryjnym szpitalu uniwersytetu w Saragossie (Hospital Veterinario de la Universidad of Zaragoza – HVUZ) w oparciu o analizę 555 przypadków wykazały, że kliniczne objawy ciąży urojonej częściej pojawiają się u suk ras średnich oraz samic młodych (w wieku ≤ 60 miesięcy) (2). W swoim artykule Gobello wskazuje na pewne predyspozycje rasowe do częstszego występowania ciąży urojonej u dalmatyńczyków, bassetów czy pointerów, tymczasem owczarki niemieckie i beagle charakteryzowały się niższym ryzykiem wystąpienia ciąży rzekomej. Równocześnie autor podkreślił, że są to jedynie jego własne obserwacje i doświadczenia zawodowe (4). Natomiast w analizie przypadków klinicznych przeprowadzonej w Wielkiej Brytanii zaobserwowano, że częstość występowania ciąży urojonej może wynosić nawet 50-75% u niektórych ras, takich jak charty afgańskie, beagle [sic!], boksery czy jamniki (9). Równocześnie wykazano, że wcześniejsze ciąże nie zmniejszają ryzyka wystąpienia ciąży urojonej (2, 4). Należy również pamiętać, że sterylizacja w trakcie środkowej i końcowej fazy dioestrus zwiększa ryzyko wystąpienia ciąży rzekomej, która w tym przypadku może przybrać postać przewlekłą (3).
Kliniczne objawy ciąży urojonej możemy podzielić na somatyczne oraz behawioralne.
Do najbardziej typowych objawów ciąży urojonej należą powiększenie gruczołu mlekowego oraz mlekotok. Zazwyczaj zmiany pojawiają się w obrębie doogonowych odcinków listew mlecznych (8). Wyróżnia się trzy stopnie oceny rozbudowy gruczołu mlekowego. Pierwszy – łagodny – charakteryzuje się nieznacznym powiększeniem gruczołu, nabrzmieniem sutków oraz niewielką objętością mleka pojawiającą się po uciśnięciu. Stopień drugi – umiarkowany – cechuje widoczna rozbudowa gruczołu mlekowego oraz pojawienie się mleka we wszystkich pakietach listew mlecznych. Stopień trzeci – zaawansowany – najbardziej zbliżony do fizjologicznej laktacji, charakteryzuje znaczne powiększenie gruczołu oraz obfite wydzielanie mleka ze wszystkich pakietów (2) (ryc. 1-3). Do innych objawów należą: wzrost masy ciała, niewielkie powiększenie macicy uchwytne w badaniu ultrasonograficznym, zmienny apetyt (2) oraz, stwierdzane rzadko, wymioty (9) albo biegunka (8). Opisano również wystąpienie skurczów brzucha imitujących porodowe (1, 8).
Ryc. 1. Łagodne zmiany w gruczole mlekowym (stopień I).
Ryc. 2. Umiarkowane zmiany w gruczole mlekowym (stopień II).
Ryc. 3. Zaawansowane zmiany w gruczole mlekowym (stopień III).
Najczęściej opisywane objawy behawioralne towarzyszące ciąży urojonej to zachowanie opiekuńcze wobec innych zwierząt oraz zabawek, takie jak umieszczanie ich w posłaniu, wylizywanie lub próba karmienia (1), apatia, ale także nerwowość, wzmożona czujność, agresja (niekiedy również wobec właściciela) oraz izolowanie się i „wicie gniazda”. Częstym zachowaniem jest również nadmierne wylizywanie sutków, potęgujące dodatkowo rozrost gruczołu mlekowego oraz promujące laktację. Należy pamiętać, że objawy behawioralne mogą być jedynym przejawem ciąży urojonej u suk (9), dlatego też każdorazowo podczas diagnozowania przyczyn zmian w zachowaniu samicy w diagnostyce różnicowej powinno się uwzględnić ciążę urojoną.
Rozpoznanie ciąży urojonej zazwyczaj nie stanowi problemu i opiera się na wywiadzie, oględzinach gruczołu mlekowego oraz ocenie produkowanej wydzieliny. Podstawowe informacje, jakie należy uzyskać z wywiadu, to data i przebieg ostatniej cieczki, ewentualne krycia oraz wszelkie zmiany w zachowaniu zwierzęcia. Podczas badania gruczołu mlekowego należy ocenić jego wielkość, konsystencję, temperaturę, ewentualną bolesność, wygląd sutków oraz charakter wydzieliny mlecznej.
Wśród badań dodatkowych zalecane jest wykonanie badania ultrasonograficznego gruczołu mlekowego oraz narządów rodnych. Zaobserwować można niewielkie powiększenie światła macicy. Brak lub zanik ciałek żółtych świadczy o niskim/opadającym stężeniu progesteronu, a tym samym o wzroście stężenia prolaktyny i ryzyku rozwoju pełnoobjawowej ciąży urojonej. Wygaśnięcie działalności ciałek żółtych można potwierdzić również badaniem stężenia progesteronu w surowicy. W przypadku długoutrzymującego się złego samopoczucia samicy należy wykonać badanie morfologiczne i biochemiczne krwi, a w przypadku podejrzenia zapalenia gruczołu mlekowego przydatne będzie również badanie cytologiczne oraz mikrobiologiczne produkowanej wydzieliny.
