12/05/2026
Jest wiele czynników zakaźnych i inwazyjnych, które mogą wywołać objawy kliniczne obserwowane w IBD. Identyfikacja każdego potencjalnego czynnika byłaby niezwykle trudna, należy więc skupić się na tych badaniach, których wykrycie u danego pacjenta będzie można powiązać z obrazem klinicznym, oraz wziąć pod uwagę ryzyko zakażenia lub ekspozycji na dany patogen (na przykład koty polujące, karmione surowym mięsem, koty walczące, częsta rotacja zwierząt w panelu kocim). W diagnostyce różnicowej należy mieć na uwadze przede wszystkim takie patogeny jak Giardia sp., Toxocara sp., Trichuris, Isospora, Tritrichomonas, Physaloptera, Ollulanus tricuspis, Escherichia coli, Campylobacter sp., Salmonella sp., Mycobacterium sp., Histoplasma sp., Prototheca sp., Pythium insidiosum, FeLV, FIV, FeCoV oraz toksyny Clostridium difficile i Clostridium perfringens.
W celu wykluczenia innych podstawowych chorób mogących być przyczyną występujących objawów zaleca się wykonać badania krwi i kału (tab. II) oraz ogólne badanie moczu. Naukowcy wciąż poszukują markerów mogących pomóc w skutecznej diagnostyce przewlekłych enteropatii. U kotów z IBD często obserwuje się nieregeneratywną anemię, neutrofilię, hiperproteinemię, podwyższone aktywności ALT i ALP, hipocholesterolemię, hipokalcemię, podwyższoną aktywność lipazy trzustkowej, obniżone stężenie kobalaminy.
Tabela II. Badania laboratoryjne krwi i kału zalecane w diagnostyce przewlekłych objawów z przewodu pokarmowego
Oczywiście są to możliwe odchylenia, które mogą pojawić się, lecz nie jest to regułą. Badania naukowe wykazują, że koty z CE mają podwyższoną zawartość kalprotektyny w kale oraz znaczny spadek mikrobiologicznych indolowych katabolitów tryptofanu (MICT, ang. microbial indole catabolites of tryptophan) (5). W początkowej fazie rozwoju choroby kot może mieć jednak książkowe wyniki badań laboratoryjnych. Dlatego panel badań powinien być dobrany indywidualnie do danego pacjenta w zależności od obrazu klinicznego i historii choroby/leczenia.
Spośród badań dodatkowych w przypadku podejrzenia IBD na pierwszym miejscu znajdują się badania obrazowe. Niezwykle przydatnym i nieinwazyjnym badaniem, które nie wymaga szczególnego przygotowania pacjenta (oprócz głodówki), jest USG jamy brzusznej, z uwzględnieniem przede wszystkim przewodu pokarmowego, węzłów chłonnych, trzustki oraz wątroby (ryc. 1) (5). Należy pamiętać, że zawsze zalecana jest ocena wszystkich struktur i narządów jamy brzusznej. Jeżeli w obrazie USG widoczne są m.in. pogrubienie jelita cienkiego (charakterystyczne, choć nie patognomoniczne jest znaczne pogrubienie błony mięśniowej jelita czczego i biodrowego) oraz lokalna limfadenopatia, należy pamiętać o tym, że nie jest to obraz spotykany wyłącznie w IBD. Naukowcy przestrzegają też, że różnicowanie IBD z chłoniakiem przewodu pokarmowego w ultrasonografii jest trudne i nie należy ustalać rozpoznania na tej podstawie (2). Metoda rentgenowska również może okazać się pomocna, na przykład przy ustaleniu tła pozajelitowego objawów, jako uzupełnienie diagnostyki.
Ryc. 1. Kot z przewlekłą enteropatią, prezentujący objawy kliniczne – nawracające objawy gastryczno-jelitowe (luźny kał, biegunki z jelita cienkiego, oddawanie kału poza kuwetą, wymioty, przyjmowanie pozycji odciążającej brzuch). Wykluczono prawdopodobne choroby metaboliczne, zakaźne i inwazyjne (ujemne wyniki badań w kierunku toksyn Clostridium difficile i Clostridium perfringens, ujemne wyniki posiewów z prostnicy w kierunku Salmonella spp., Yersinia spp., Campylobacter spp., patogennej Escherichia coli oraz grzybów drożdżopodobnych, ujemne wyniki badania parazytologicznego kału). W obrazie USG widoczna wyraźna dysproporcja warstw i pogrubienie jelita czczego do około 3,3 mm z pogrubieniem błony mięśniowej (ryc. a, strzałka), pobudzony, hipoechowy i niejednorodny węzeł chłonny limfocentrum trzewnego doczaszkowego (prawdopodobnie trzustkowo-dwunastniczy) (ryc. b) ze wzmocnieniem echa okalającej tkanki tłuszczowej (strzałka), hipoechowy węzeł chłonny krezkowy jelita czczego (ryc. c) ze wzmocnieniem echogenności otaczającej tkanki tłuszczowej (strzałka). Dodatkowo pogrubienie lewego płata trzustki z obniżeniem echogenności miąższu, mogące sugerować podkliniczne zapalenie wtórnie do zapalenia jelit (ryc. d, e, strzałka).
Kolejnym elementem diagnostycznym jest endoskopia przewodu pokarmowego. U kotów z IBD obserwuje się ziarnistość i kruchość błony śluzowej oraz obecność nadżerek. Niemniej jednak badanie to wymaga odpowiedniego przygotowania pacjenta zarówno do samej procedury, jak i do znieczulenia, wiąże się również z większymi kosztami dla opiekuna zwierzęcia. Poza tym należy brać pod uwagę trudność z dotarciem do głębiej położonych odcinków, na przykład jelita biodrowego (co jest szczególnie ważne przy obniżonym stężeniu kobalaminy) lub dwunastnicy, i co za tym idzie niemożność pobrania próbek z pożądanego odcinka.
Zasadniczym elementem diagnostyki IBD jest badanie histopatologiczne. Wykonuje się je, aby potwierdzić obecność stanu zapalnego oraz określić rodzaj komórek naciekających dany narząd, a także wykluczyć obecność komórek nowotworowych. Obszar pobrania tkanek do badania zależy od objawów klinicznych (tab. III) i wyniku badań dodatkowych, na przykład USG i/lub endoskopowego. Zalecaną metodą diagnostyczną w celu pobrania próbek do badań jest właśnie endoskopia, ponieważ umożliwia ona dokładniejszą ocenę zmian patologicznych w wyglądzie śluzówki, co pozwala na wycięcie materiału bezpośrednio z powierzchni zmienionych błon śluzowych.
Tabela III. Miejsca pobrania bioptatów do badań histopatologicznych w zależności od objawów klinicznych (na podstawie piśmiennictwa: 1, 6)
W zależności od obecności zmian i/lub stopnia ich zaawansowania sugeruje się, aby pobierać od czterech do sześciu bioptatów z żołądka, od czterech do sześciu z dwunastnicy, trzy z jelita biodrowego i sześć z okrężnicy (6). Alternatywnie dopuszcza się pobieranie wycinków podczas laparotomii diagnostycznej, należy jednak zwrócić uwagę na zwiększone ryzyko powikłań (na przykład zakażenia śródzabiegowego). Na podstawie obrazu histopatologicznego możemy rozpoznać trzy znane rodzaje IBD: limfoplazmocytarne (LPE), które jest najczęściej diagnozowane, oraz eozynofilowe (EE) i neutrofilowe (7).
Po co tyle badań, skoro kot ma „pogrubione jelita w USG”, a objawy się „zgadzają” i „wiadomo, że to IBD”. Jak już wspomniano, jest to choroba przewlekła, o niejasnej etiologii i trudna w diagnostyce, wymagająca leczenia do końca życia. Należy zauważyć, że gros kotów, u których podejrzewa się IBD na podstawie obrazu klinicznego i wyniku badania USG, jest leczonych (najczęściej steroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub wyłącznie suplementowanych kobalaminą), lecz nie są ostatecznie poddawane szczegółowej diagnostyce. Być może opiekunowie zwierzęcia wyrażą sprzeciw lub niezadowolenie z powodu wielokrotnych wizyt i kosztów diagnostyki. Chcąc jednak w odpowiedni i bezpieczny sposób leczyć naszego pacjenta, a przede wszystkim doprowadzić do celowanej i jak najbardziej efektywnej terapii, należałoby przemyśleć priorytety, którymi kierujemy się, prowadząc leczenie. U części kotów nie występują uciążliwe objawy kliniczne, dlatego wybór konkretnych badań zależy od indywidualnego przypadku, a o doborze panelu diagnostycznego decyduje lekarz weterynarii prowadzący leczenie zwierzęcia.
Po co to wszystko? Aby taki kot nie odbijał się od jednego ZLZ do drugiego z biegunką „zaleczaną” antybiotykiem lub kroplówkami. Albo pacjent z podejrzeniem zapalenia trzustki nie był podleczany aż do kolejnego „epizodu”, ponieważ „tak ma”. Zawsze jest jakaś przyczyna zaburzeń, co nie oznacza, że jest łatwa do wykrycia. Niestety IBD to choroba imitująca różne problemy gastryczno-jelitowe, a sytuację komplikują choroby towarzyszące. W niektórych przypadkach progresja zmian w IBD może prowadzić do rozwoju enteropatii białkogubnej (PLE, ang. protein lose enteropathy) i warto zwrócić uwagę na to, że może pojawić się wodobrzusze, wodopiersie albo obrzęk podskórny. W przypadku gdy taki pacjent trafi do lekarza, który nie zna historii wizyt tego kota i szczegółów leczenia i/lub nie przeprowadzi szczegółowego wywiadu, jednostka ta może zostać pominięta w toku diagnostycznym, a proces prowadzący do rozpoznania IBD trwa bardzo długo albo kot w ogóle nie jest zdiagnozowany.
W przypadku zidentyfikowania w obrazie histopatologicznym zmian sugerujących CE zaleca się wykluczenie FRE przez zastosowanie diety (na przykład eliminacyjnej, monoproteinowej) indywidualnie ustalonej pod konkretnego pacjenta. Czasem wybór optymalnej diety może okazać się trudny, m.in. z uwagi na wybiórczość smakową kota. Potrzebny jest ponadto czas zarówno na znalezienie pokarmu, który kot zaakceptuje, jak i na ocenę jej efektywności. Niekiedy wprowadza się więc jednocześnie farmakoterapię (na przykład prednizolon w monoterapii lub w połączeniu z 2-3-tygodniową kuracją metronidazolem albo amoksycyliną z kwasem klawulanowym).
Problem może stanowić również nasilenie objawów w odpowiedzi na wprowadzenie nowego pokarmu (szczególnie u kotów z towarzyszącym PLE), zwłaszcza diet świeżych, na przykład na bazie surowego mięsa, choć BARF przez wielu dietetyków jest polecany dla kotów z IBD. Pamiętajmy, że diety na bazie surowego mięsa należy przygotowywać z rozwagą, m.in. z uwagi na ryzyko zanieczyszczenia mikrobiologicznego i wiele zmiennych mających wpływ na ostateczny skład dania. W razie pojawienia się objawów niepożądanych lub zaostrzenia objawów klinicznych zaleca się rozważyć dietę komercyjną.
