Zerwania więzadeł krzyżowych u kotów zazwyczaj powodowane są przez uraz. U kotów ras dużych oraz z nadwagą zerwanie więzadła mogą powodować również zmiany zwyrodnieniowe. Do ustalenia rozpoznania w zupełności wystarczający jest dodatni wynik próby szufladowej. U małych kotów włóknienie torebki stawowej po zerwaniu powoduje wystarczającą stabilność stawu, podczas gdy koty o masie ciała powyżej 6 kg są kandydatami do leczenia chirurgicznego, zazwyczaj z zastosowaniem więzadła zastępczego. Rokowanie na ogół jest bardzo dobre.

Przyczyny – kot nie jest małym psem

Koty i psy przy podejrzeniu zerwania więzadła krzyżowego nie mogą być traktowane jednakowo, podobnie jak w przypadku badania ortopedycznego. Czynnikiem wywołującym kulawiznę jest zazwyczaj niewielki uraz, prowadzący przeważnie do częściowego, a następnie całkowitego zerwania więzadła krzyżowego. U psów dużą rolę odgrywają czynniki ryzyka, takie jak przynależność do predysponowanych ras, nadwaga, strome ustawienie kończyn miednicznych, niekorzystne uwarunkowania anatomiczne w budowie kości piszczelowej (7, 10, 13, 14).

U kotów przyczyną zerwania więzadła są najczęściej urazy i wypadki komunikacyjne (11). W przypadku zadziałania dużych sił zerwaniu oprócz więzadła krzyżowego doczaszkowego ulega także więzadło krzyżowe doogonowe i/lub więzadło poboczne. Do zerwania dochodzi również u kotów dużych i cierpiących na nadwagę. Natura nie przewidziała, że więzadło krzyżowe będzie musiało przenosić tak duże obciążenia. U takich kotów – typowo są to przedstawiciele ras maine coon lub norweski leśny – więzadło krzyżowe doczaszkowe ulega zerwaniu nawet bez zadziałania dużej siły. Wynika to z danych z wywiadu – właściciele zazwyczaj nie obserwują żadnego istotnego urazu.

Rozpoznawanie – więcej nie zawsze znaczy lepiej

U kotów w warunkach praktyki weterynaryjnej zazwyczaj nie jest możliwe zbadanie zwierzęcia w ruchu. W związku z tym przy podejrzeniu choroby ortopedycznej wskazane jest zalecenie właścicielowi zwierzęcia, by nagrał film pokazujący kota w ruchu i przyniósł nagranie do lecznicy. Z reguły kończyna miedniczna jest obciążana, ale ze skróceniem fazy podparcia. W przypadkach nagłych towarzyszy temu wyraźny obrzęk stawu i tkliwość przy badaniu palpacyjnym. U kotów z zerwaniem więzadła krzyżowego doczaszkowego stwierdza się bardzo wyraźny objaw szufladowy (ryc. 1). Powoduje to często mylne przekonanie, że nastąpiło także zerwanie więzadła krzyżowego do­ogonowego. Przy wykonywaniu próby szufladowej gwałtowne zahamowanie przy doczaszkowym ruchu piszczeli oznacza, że doszło do naprężenia więzadła krzyżowego doczaszkowego. Wskazuje to na zerwanie więzadła krzyżowego doogonowego. Jeżeli zatrzymanie ruchu jest łagodne („miękkie”), doszło do zerwania więzadła krzyżowego doczaszkowego (8).

Ryc. 1. Wykonanie testu szufladowego. Prawa ręka osoby badającej przytrzymuje kciukiem i palcem wskazującym trzeszczkę boczną. Lewa dłoń trzyma główkę kości strzałkowej oraz grzebień kości piszczelowej (crista tibiae) i przesuwa kość piszczelową przy lekko wyprostowanym stawie kolanowym w kierunku doczaszkowym.

Zerwanie więzadeł pobocznych – dotyczy to prawie zawsze więzadła pobocznego przyśrodkowego, a z wywiadu wynika, że doszło do urazu – powoduje zwiększenie koślawości kości piszczelowej oraz bardzo często towarzyszy mu uszkodzenie łąkotek (9).

W celu potwierdzenia rozpoznania i stwierdzenia dodatkowych skutków urazu lub innych przyczyn, na przykład zmian nowotworowych, należy wykonać badania rentgenowskie. Najważniejsze jest badanie stawu kolanowego w projekcji przyśrodkowo-bocznej. W takim radiogramie możemy zobaczyć małą trzeszczkę w ścięgnie mięśnia podkolanowego w doogonowym przedziale bocznym stawu kolanowego. U około 50% kotów widoczna jest trzeszczka boczna Vesalla w bocznej części mięśnia brzuchatego łydki (m. gastrocnemius). Niektóre koty mają zarówno boczną, jak i mniejszą przyśrodkową trzeszczkę Vesalla. W przypadku ostrego zerwania więzadła krzyżowego doczaszkowego widoczne jest także nadwichnięcie doczaszkowe kości piszczelowej oraz obecność płynu w przedziale doczaszkowym i doogonowym stawu kolanowego. Jeżeli przyczyną zerwania więzadła krzyżowego jest nadwaga lub nieprawidłowe obciążanie kończyny, stwierdza się też lekkie zmiany zwyrodnieniowe stawu i niekiedy stosunkowo duże zwapnienia w tłuszczu podrzepkowym (ryc. 2-4). Zwapnienia te nie są awulsją więzadła, lecz objawem zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego (12). Nie ma wskazań do ich usuwania operacyjnego.

Ryc. 2. Radiogram stawu kolanowego z niewielkim zwapnieniem w przedziale doczaszkowym jako efekt urazu stawu. Widoczna także niewielka ilość wysięku w jamie stawu.

Ryc. 3. Radiogram stawu kolanowego z dużymi zwapnieniami w przedziale doczaszkowym wskazującymi na proces przewlekły. W obszarze doogonowym widoczne są dwie trzeszczki Vesalla w przyczepach mięśnia brzuchatego łydki i pojedyncza trzeszczka w ścięgnie mięśnia podkolanowego.

Ryc. 4. Radiogram przedstawiający obraz stawu kolanowego po tzw. rozerwaniu stawu (disruptio). Doszło do zerwania więzadła krzyżowego doczaszkowego, położenie kości względem siebie pozwala sądzić, że więzadło doogonowe może być nienaruszone.

Planowanie leczenia i reguły postępowania

Jeżeli doszło do zerwania wyłącznie więzadła krzyżowego doczaszkowego, u kotów – w przeciwieństwie do psów – możliwy jest powrót do sprawności przy zastosowaniu leczenia zachowawczego. Pomagają w tym procesie zmiany zwyrodnieniowe rozwijające się w stawie. Są one w istocie reakcją organizmu na niestabilność stawu. Zgrubienie torebki stawowej i tworzące się osteofity stabilizują tkanki okołostawowe i mogą hamować ruch szufladowy w czasie poruszania. Oczywiście wraz z upływem czasu dochodzi do niszczenia chrząstki stawowej i ograniczenia zasięgu ruchu w stawie. Mimo to wiele kotów, przede wszystkim małych i lekkich, porusza się sprawnie i nie wymaga leczenia operacyjnego.

To doświadczenie prowadzi do następujących wytycznych dotyczących leczenia kotów z zerwanym więzadłem krzyżowym doczaszkowym:

• koty o masie ciała poniżej 3 kg – trzy tygodnie niewypuszczania z domu i leczenie przeciwbólowe
• koty o masie ciała pomiędzy 3 a 6 kg – jak wyżej i jeżeli widoczna jest poprawa w poruszaniu się, prowadzimy dalej leczenie zachowawcze, natomiast jeżeli nadal widoczna jest wyraźna kulawizna – leczenie operacyjne
• koty o masie ciała powyżej 6 kg – leczenie operacyjne.

Powyższe reguły obowiązują pod warunkiem że nie występują inne urazy lub zakleszczenie (uwięźnięcie) łąkotki. Uszkodzenia tego rodzaju są bezwzględnym wskazaniem do leczenia operacyjnego.

Leczenie operacyjne przy zerwaniu więzadeł krzyżowych u kotów

W leczeniu operacyjnym celem jest poruszanie się bez kulawizny. Metody tradycyjne mają na celu uzyskanie stabilizacji stawu za pomocą zastąpienia oryginalnego więzadła.