12/05/2026
Sydney Oberholtzer, Audrey Cook
Dodatnie białka ostrej fazy są wytwarzane przez wątrobę w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek i odgrywają kluczową rolę w nieswoistej reakcji odpornościowej na urazy i zakażenia. Do grupy tej należą: białko C-reaktywne (CRP), haptoglobina oraz surowiczy amyloid A (SAA). Spośród nich najlepiej poznane jest CRP. Zostało ono po raz pierwszy zidentyfikowane w latach 30. XX wieku u osób z pneumokokowym zapaleniem płuc, a obecnie jest powszechnie uznawane za czuły biomarker stanu zapalnego u ludzi w przebiegu wielu chorób. Pomimo tak długiej historii w medycynie człowieka, w środowisku weterynaryjnym pomiar CRP zyskał popularność dopiero niedawno.
U zdrowych psów stężenie CRP wynosi zazwyczaj poniżej 20 mg/l (tj. 20 µg/ml). Interleukiny 1 i 6 bardzo szybko stymulują jednak syntezę CRP w wątrobie, co prowadzi do wzrostu tego wskaźnika w surowicy w ciągu pierwszych 4-24 godzin od pojawienia się zakażenia lub stanu zapalnego. W zależności od charakteru uszkodzenia albo urazu stężenia mogą wzrosnąć od 10 do 1000 razy, osiągając maksymalną wartość w ciągu 24-48 godzin. Natomiast w ciągu 18-24 godzin od wdrożenia odpowiedniego leczenia lub ograniczenia bodźca przyczynowego stężenie CRP zaczyna zazwyczaj spadać.1
Podwyższenie stężenia CRP u psów odnotowano u pacjentów z wieloma różnymi chorobami, takimi jak zakażenia (na przykład parwowirusowe zapalenie jelit, ropomacicze), jałowe stany zapalne (na przykład zapalenie trzustki) oraz nowotwory (na przykład chłoniak).2 Ponieważ stężenie CRP w surowicy nie zależy od wieku, płci ani rasy, określanie wartości tego biomarkera wydaje się bardzo obiecujące jako wsparcie w rozpoznawaniu szerokiej gamy chorób.
U pacjentów wykazujących objawy stanu zapalnego, takie jak gorączka, posmutnienie lub odwodnienie, w celu oceny stopnia nasilenia choroby lekarze tradycyjnie korzystają z badań hematologicznych wraz z określeniem stężenia globulin w surowicy. Przydatne może być również wykrycie obniżenia stężenia ujemnych białek ostrej fazy, takich jak albumina. Stężenie CRP wydaje się jednak czulszym markerem laboratoryjnym do identyfikacji i monitorowania stanu zapalnego u psów.3 Przykładowo, mimo ustąpienia podstawowego stanu zapalnego, liczba białych krwinek może pozostawać podwyższona przez kilka dni. Oprócz tego przewlekłą leukocytozę mogą wywoływać stosowane w leczeniu glikokortykosteroidy, mimo skutecznego opanowania choroby podstawowej.
Ponieważ stężenie CRP wzrasta w ciągu 4-24 godzin od pojawienia się ogólnoustrojowego stanu zapalnego, podwyższenie wartości tego markera można przewidywać już podczas pierwszej wizyty pacjenta. W celu oceny reakcji na leczenie kolejne pomiary powinny być wykonywane w ciągu 18-24 godzin od wprowadzenia terapii. Następnie badania stężenia CRP można wykonywać w miarę potrzeby, by monitorować bieżącą odpowiedź na leczenie.
Pomiar stężenia CRP wykorzystywano już do identyfikacji stanu zapalnego w wielu jednostkach chorobowych, z których część wymieniono w ramce „Choroby mogące powodować wzrost stężenia CRP u psów”.4-17 Dostępnych jest więcej danych na temat przydatności określania stężenia CRP u psów z konkretnymi chorobami. Informacje te podsumowano poniżej.
Kaszel i tachypnoe (przyspieszony oddech) to częste przyczyny wizyt weterynaryjnych psich pacjentów, zarówno w placówkach ogólnej praktyki, jak i w klinikach ratunkowych. Chociaż do zawężenia listy możliwych przyczyn takich objawów można wykorzystać badanie RTG, ustalenie ostatecznego rozpoznania i określenie konieczności antybiotykoterapii bez dodatkowych badań inwazyjnych może być trudne (patrz ramka „Opis przypadku”).
W badaniu prospektywnym, które objęło 106 psów z różnymi chorobami układu oddechowego oraz 72 psy zdrowe (grupa kontrolna), mediana stężeń CRP była istotnie wyższa u psów z bakteryjnym zapaleniem płuc (121 mg/l) niż u psów z eozynofilową chorobą płuc (5 mg/l), przewlekłym zapaleniem oskrzeli (13 mg/l), zwłóknieniem płuc (17 mg/l) lub kardiogennym obrzękiem płuc (19 mg/l).18 W innym badaniu przeprowadzonym u psów z chorobami miąższu płuc stężenie CRP powyżej 100 mg/l wykazało 100% swoistość w przypadku bakteryjnego zapalenia płuc (zakres referencyjny < 10 mg/l), a stężenia poniżej 20 mg/l wiarygodnie wykluczały to rozpoznanie.4 Nie stwierdzono jednak korelacji między stężeniem CRP a nasileniem choroby u tej grupy pacjentów.4
U psów z bakteryjnym zapaleniem płuc stężenie CRP to wskaźnik przydatny nie tylko podczas podejmowania decyzji o wdrożeniu antybiotykoterapii, ale również przy ustalaniu czasu leczenia. Stężenia normalizują się wraz z ustępowaniem aktywnego zakażenia, a regularne pomiary CRP mogą służyć do potwierdzenia jego zakończenia. Podejście to wydaje się mieć przewagę nad prostym przedłużaniem leczenia o dwa tygodnie od momentu ustąpienia lub ustabilizowania zmian radiograficznych.4,19
Opis przypadku – stężenia białka C-reaktywnego (CRP) u psa z zapaleniem płuc
Sześcioletni kastrowany samiec rasy jamnik miniaturowy został przyprowadzony na wizytę z powodu pojawienia się nagłego kaszlu i posmutnienia. Pies miał długą historię zachłystowego zapalenia płuc wtórnego do idiopatycznego rozszerzenia przełyku (megaesophagus). Zdjęcia RTG klatki piersiowej (ryc. 1) były zgodne z obrazem zachłystowego zapalenia płuc. Stężenie CRP u pacjenta wynosiło powyżej 60 mg/l (zakres referencyjny < 10 mg/l). Wdrożono doustną antybiotykoterapię amoksycyliną z kwasem klawulanowym.
Ryc. 1. Zdjęcia radiograficzne klatki piersiowej w projekcji profilowej lewej (a) i brzuszno-grzbietowej (b) wykonane podczas przyjęcia. a, b) Widoczny jest wzmożony rysunek płuc w obrębie prawego przedniego i prawego środkowego płata płuc (zaznaczone owalem). a) Widoczny jest przełyk wypełniony powietrzem (groty strzałek).
Kontrolne zdjęcia RTG wykonane trzy tygodnie później (ryc. 2) wykazały znaczną poprawę. Właściciel zgłosił, że pacjent jest aktywny i ma dobry apetyt. W przednim prawym płacie płuc utrzymywał się jednak nieswoisty rysunek śródmiąższowy. Było to prawdopodobnie zwłóknienie, wtórne do wcześniejszego zapalenia płuc, ale na podstawie samych wyników radiograficznych nie można było wykluczyć obecności aktywnego zakażenia. Jednocześnie stężenie CRP wynosiło 10 mg/l, w związku z czym zaprzestano podawania antybiotyków.
Ryc. 2. Zdjęcia radiograficzne klatki piersiowej w projekcji profilowej lewej (a) i brzuszno-grzbietowej (b) wykonane po trzech tygodniach antybiotykoterapii. Opisywany wcześniej wzmożony rysunek płuc w obrębie prawego przedniego i prawego środkowego płata płuc ustąpił. a) W projekcji profilowej lewej widoczny jest minimalny nieswoisty rysunek śródmiąższowy w okolicy prawego przedniego płata płuca (niebieskie groty strzałek). Cały odcinek piersiowy przełyku pozostaje umiarkowanie rozszerzony i wypełniony gazem (białe groty strzałek).
Badania przeprowadzone u ludzi z ostrym zapaleniem trzustki wskazują, że stężenia CRP korelują ze stopniem nasilenia choroby i dostarczają użytecznych informacji prognostycznych.20-22 Silnie podwyższone stężenie CRP (> 150 mg/l) bywa wykorzystywane jako wskaźnik pomocny w rozpoznawaniu martwicowego zapalenia trzustki.21 Z tego powodu użyteczność CRP u psów z ostrym zapaleniem trzustki stała się przedmiotem zainteresowania medycyny weterynaryjnej.
W badaniu retrospektywnym obejmującym 22 psy z ostrym zapaleniem trzustki leczone w weterynaryjnym szpitalu klinicznym stężenia CRP w trzecim (68 mg/l vs 25,5 mg/l) i czwartym (66 mg/l vs 16 mg/l) dniu hospitalizacji (zakres referencyjny < 7 mg/l) u zwierząt, które nie przeżyły (n = 7), były istotnie wyższe niż u tych, które przeżyły (n = 15). Utrzymujące się podwyższone stężenie CRP było również skorelowane z gorszym rokowaniem w tej grupie badawczej.11
W jednym badaniu prospektywnym porównywano dwa kliniczne systemy punktowej oceny nasilenia choroby, stężenie CRP oraz stężenie swoistej lipazy trzustkowej (cPL) u 13 psów z ostrym zapaleniem trzustki. Co ciekawe, gdy oba parametry były oceniane codziennie, pomiary swoistej lipazy trzustkowej lepiej korelowały z klinicznymi skalami nasilenia choroby niż stężenie CRP.23 Jednakże 10 z 13 psów biorących udział w tym badaniu cierpiało również na choroby współistniejące, które mogły mieć wpływ na stężenie CRP. Aby określić kliniczne zastosowanie badania CRP u psów z zapaleniem trzustki, konieczne jest przeprowadzenie szerszych badań.
