Agresja kotów skierowana przeciwko właścicielowi

Krok 1. Identyfikacja i unikanie bodźców prowokujących

Pierwszym krokiem jest identyfikacja bodźców prowokujących agresję, kiedy to możliwe, a następnie unikanie ich. Aby właściciele mogli to zrobić, muszą być w stanie zrozumieć mowę ciała swojego kota. Można udostępnić im proste środki, aby pomóc im monitorować swojego kota pod kątem konkretnych pozycji ciała oraz zachowań (patrz przykład na go.navc.com/49dbAPv). Jeżeli bodźce prowokujące są niejasne, poproś właścicieli o utworzenie dziennika każdego przypadku i opisanie sytuacji towarzyszącej temu zdarzeniu.

Unikanie bodźców prowokujących jest użyteczne z trzech powodów: poprawia bezpieczeństwo, zmniejsza stres zwierzęcia oraz zwiększa możliwości uczenia się kota. Po pierwsze, w kontekście bezpieczeństwa, szczególnie w przypadku agresji, unikanie bodźców prowokujących może zapobiec potencjalnym urazom. Po drugie styczność z bodźcami, które wiążą się z silnym stanem podniecenia lub stresu, może niekorzystnie wpływać na dobrostan kota. Co więcej, może również wywoływać niepokój i stres u właściciela, zmniejszając dobrostan obojga i pogarszając ich więź. Po trzecie, utrzymywanie się agresywnego zachowania spowoduje, że kot będzie znajdował się w stanie zbyt dużego pobudzenia emocjonalnego, aby móc uczyć się nowych zachowań, oraz będzie miał możliwość wielokrotnego powtarzania niepożądanego zachowania, co może prowadzić do jego utrwalenia po pewnym czasie.^5,8

Zanim kot wykazujący agresję wywołaną strachem będzie mógł stworzyć pozytywną relację ze swoim właścicielem, musi się nauczyć, że właściciel nie jest potencjalnym zagrożeniem. Konieczne może być, by właściciele zwiększyli dystans od swojego kota i skrócili czas kontaktu z nim. Ponieważ agresja związana z pieszczotami może być wywoływana przez zbyt długie głaskanie przez właściciela lub dotykanie obszarów ciała innych niż te, które kot toleruje, właściciele powinni spróbować skrócić czas pieszczot i ograniczyć się do obszarów ciała znajdujących się poniżej progu tolerancji kota.⁵ Przy agresji przekierowanej, jeżeli właściciele zauważą, że kot znajduje się w stanie silnego podniecenia, powinni unikać kontaktu z nim i umieścić kota w cichym, ciemnym i bezpiecznym pokoju, aż do momentu kiedy w pełni się uspokoi. Mogą uniknąć bezpośredniego kontaktu fizycznego poprzez podniesienie kota z użyciem grubego koca lub ręcznika albo przez zachęcenie go do przejścia do drugiego pokoju.⁴

Krok 2. Odbudowa relacji

Ponowne utworzenie się pozytywnej relacji między właścicielem a kotem jest kluczowe, szczególnie jeżeli mamy do czynienia z kotem kierującym agresję przeciwko swoim właścicielom. Aby odbudować zdrową i pewną więź między właścicielem a kotem, wszystkie interakcje powinny być przewidywalne oraz pozytywne, jako że nieprzewidywalne interakcje mogą prowadzić do lęku i w konsekwencji do agresji.¹⁵

Relację opartą na zaufaniu między opiekunem a kotem można budować poprzez organizowanie każdej interakcji zgodnie ze schematem: sygnał–reakcja–nagroda. Ten typ interakcji zapewnia przewidywalność dla kota i pozwala właścicielowi domyślić się, czy kot jest zainteresowany kontaktem i czuje się na tyle komfortowo, aby w nim uczestniczyć.

Karanie agresywnych kotów (na przykład krzyczenie, pryskanie wodą, bicie) jest niewskazane. Może to zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia zachowań agresywnych, utrudniać budowanie pozytywnej relacji oraz najprawdopodobniej wywoływać lub nasilać lęk i agresję obronną u kota.⁸

Krok 3. Wzbogacenie środowiska i narzędzia

Do skutecznego wdrożenia dwóch poprzednich etapów można wykorzystać odpowiednie narzędzia (patrz ramka „Narzędzia wzbogacające środowisko kota”). Mogą to być zarówno produkty dostępne na rynku, jak i akcesoria wykonane samodzielnie przez opiekunów. Ponieważ potrzebne narzędzia mogą być różne dla każdego kota i sytuacji, konieczne może być przetestowanie kilku rozwiązań. Niektóre narzędzia powinny być jednak dostępne dla wszystkich kotów, aby zapewnić im dobrostan i dobre warunki, które same w sobie mogą zapobiec problematycznemu zachowaniu lub pomóc wyeliminować kilka jego przyczyn. Zapewnienie wystarczającej stymulacji mentalnej i fizycznej jest kluczowe dla kotów niewychodzących, gdyż może złagodzić ich niepokój lub frustrację.⁵

Poza jedzeniem, miskami z wodą, kuwetami, miejscami do odpoczynku oraz powierzchniami do drapania, zachowania kotów można poprawić za pomocą dodatkowych narzędzi.¹⁶ Wiele zabawek oraz puzzli z jedzeniem może pomóc kotom zmniejszyć ich motywację do zachowań drapieżnych.⁶ Wszystkie koty powinny mieć zapewnione niezależne i bezpieczne miejsce do ukrycia (tylko dla kota), wraz z różnymi poziomymi i pionowymi miejscami do odpoczynku. Wszystkie te rozwiązania można zaoferować w „głównych obszarach”, aby kot mógł zaspokoić wszystkie swoje podstawowe potrzeby bez konieczności wchodzenia do miejsc, w których może mieć do czynienia z bodźcem wywołującym lęk, konfliktem czy konfrontacją, co jest szczególnie istotne u kotów, które wykazują agresję związaną ze strachem albo pieszczotami (związana z konfliktem). Dla kotów, które łatwo przestraszyć lub podekscytować hałasem, użyteczne może być urządzenie emitujące biały szum. Jeżeli obce koty na zewnątrz stanowią bodziec wzrokowy wywołujący reakcję u kota przebywającego w domu, zastosowanie folii na oknach może go wyeliminować. Z kolei usunięcie źródeł przyciągających koty przebywające na zewnątrz (na przykład karmników dla ptaków lub zewnętrznych miejsc dokarmiania) może ograniczyć ich obecność w pobliżu domu. Szczegółowe informacje dotyczące potrzeb środowiskowych kotów przedstawiono w innych opracowaniach.¹⁶

Krok 4. Modyfikacja zachowania

Modyfikacja zachowania agresywnych kotów opiera się na odwrażliwieniu i przeciwwarunkowaniu.⁸ Odwrażliwienie obejmuje stopniowe ponowne wprowadzanie bodźców prowokujących z jednoczesnym unikaniem nawrotu niepożądanego zachowania, aby podnieść próg reakcji emocjonalnej, która prowadzi do wystąpienia strachu i/lub agresji.⁴

Przeciwwarunkowanie to zmiana emocji związanej z bodźcem prowokującym lub kontekstem z negatywnej na pozytywną.⁸ Odnosi się ono do użycia czegoś, co kot uznaje za bardzo przyjemne, jak na przykład przekąski o wysokiej wartości, aby pomóc mu nauczyć się uznawać bodziec poprzednio przerażający za przyjemniejszy, ponieważ teraz niezawodnie wiąże się z przekąskami. W przypadku kotów z agresją wywołaną strachem i skierowaną przeciwko właścicielowi zwierzęciu oferuje się przekąski o wysokiej wartości w obecności właściciela. Takie postępowanie można początkowo połączyć z systematycznym odwrażliwianiem, aby zapobiec wystąpieniu strachu, poprzez utrzymanie dystansu między właścicielem a kotem. Kiedy kot w sposób zrelaksowany zaakceptuje przekąski w obecności właściciela, właściciel może stopniowo zbliżać się do zwierzęcia. Jeżeli u kota pojawią się oznaki dyskomfortu przy danej odległości, opiekun powinien wrócić do poprzedniej odległości i powtarzać to ćwiczenie przez kilka kolejnych sesji. U kotów wykazujących agresję wywołaną głaskaniem opiekun stopniowo wydłuża czas głaskania, jednocześnie podając smakołyki, zanim kot osiągnie próg tolerancji.⁵ Czas potrzebny do modyfikacji zachowania może różnić się między poszczególnymi osobnikami, a leki behawioralne mogą wspomagać proces modyfikacji zachowania.