U psów i kotów może wystąpić odma opłucnowa o różnej etiologii. U wielu pacjentów, aby usunąć odmę, wystarczy pojedyncze nakłucie klatki piersiowej. W przypadku pacjentów z utrzymującym się wyciekiem powietrza często konieczne są jednak bardziej inwazyjne metody, takie jak ciągłe odsysanie przez rurkę torakostomijną lub zabieg chirurgiczny. W przypadku wybranych pacjentów mniej inwazyjną i tańszą metodą może być pleurodeza z użyciem autologicznej łaty z krwi. Nie jest ona trudna do wykonania i pomimo ograniczonej ilości opublikowanych informacji wydaje się dość skuteczna przy minimalnych powikłaniach.

Odma opłucnowa to obecność wolnego powietrza w jamie opłucnej, najczęściej spowodowana pęknięciem części narządu zawierającego powietrze (na przykład płuca, dróg oddechowych, rzadziej przełyku). Jest często spotykana w szpitalach weterynaryjnych zajmujących się przypadkami nagłymi. Odma opłucnowa może być spontaniczna lub nabyta.

Spontaniczna. Pierwotna spontaniczna odma opłucnowa występuje przy braku pierwotnej choroby płuc. U psów może wynikać z pęknięcia pęcherzy rozedmowych lub pęcherzyków płucnych. Pierwotna odma spontaniczna spotykana jest częściej u ras o dużych rozmiarach i głębokiej klatce piersiowej, zwłaszcza u syberyjskich husky.¹ Wtórna odma spontaniczna występuje z powodu różnych chorób płuc, w tym zakażeń (pasożytniczych, wirusowych, bakteryjnych lub grzybiczych), nowotworów, przemieszczających się ciał obcych, zatorowości oraz chorób dolnych dróg oddechowych.^1,2

Nabyta. Nabyta odma opłucnowa może wystąpić w wyniku urazu tępego lub penetrującego,^1,3,4 urazu jatrogennego podczas torakocentezy albo zakładania rurki torakostomijnej, niepożądanego zdarzenia w trakcie znieczulenia (na przykład barotraumy – urazu ciśnieniowego) lub powikłania chirurgicznego po torakotomii. Odma opłucnowa pod ciśnieniem występuje, gdy efekt zaworu jednokierunkowego prowadzi do znacznego wzrostu ciśnienia wewnątrzklatkowego, uciskając płuca, serce i duże naczynia, co jest przyczyną zaburzeń czynności układu sercowo-naczyniowego.

Ryc. 1. Pies w pozycji leżącej na lewym boku, ogolony, przygotowany aseptycznie, poddawany torakocentezie przy użyciu zamkniętego systemu pobierania płynu. Aby ominąć naczynia krwionośne, igłę wprowadza się zazwyczaj między 7. a 9. przestrzenią międzyżebrową, grzbietowo od połączenia żebrowo-chrzęstnego, przednio od żebra, z ostrzem skierowanym do góry. Powtarza się odsysanie i wypuszczanie powietrza do pomieszczenia, aż do uzyskania podciśnienia (brak dalszego usuwania powietrza).

Ryc. 2. Cewnik opłucnowy jednokanałowy umieszczony w prawej połowie klatki piersiowej kota.

Ryc. 3. Pies z rurką torakostomijną po lewej stronie, założoną z powodu przetrwałej odmy opłucnowej spowodowanej urazem (potrącenie przez samochód). Leczenie pacjenta obejmowało podawanie tlenu, leki przeciwbólowe oraz ciągłe odsysanie przez kilka dni.

Objawy kliniczne odmy opłucnowej mogą obejmować przyspieszony oddech i duszność, często z towarzyszącymi objawami ze strony jamy brzusznej. Pacjenci z łagodnymi przypadkami mogą wykazywać kaszel, utratę masy ciała i senność. Objawy ciężkiej odmy opłucnowej mogą obejmować chrząkanie, sapanie, niepokój, beczkowaty kształt klatki piersiowej, zapaść sercowo-naczyniową, sinicę, wymioty, a nawet zatrzymanie krążenia i oddychania. W badaniu klinicznym można również wykryć ciche lub przytłumione tony sercowe i oddechowe, które mogą być wyraźniejsze w okolicy grzbietowej, a także objawy związane ze wstrząsem wynikającym ze zmniejszonej wydajności serca (na przykład osłabienie tętna, częstoskurcz, sinicę lub bladość błon śluzowych, wydłużony czas wypełnienia naczyń włosowatych, obniżone ciśnienie krwi). Odma opłucnowa zmniejsza objętość oddechową, co może skutkować (czasami bardzo szybką i postępującą) hipoksemią, hiperkapnią, kwasicą oddechową i śmiercią.

Pilne leczenie odmy opłucnowej wymaga zmniejszenia podwyższonego ciśnienia w klatce piersiowej poprzez torakocentezę, która może być konieczna przed badaniami obrazowymi w celu upewnienia się, że stan pacjenta jest stabilny. Pojedynczą torakocentezę można łatwo wykonać po ogoleniu, aseptycznym przygotowaniu i aspiracji za pomocą zamkniętego systemu pobierania (ryc. 1). Chociaż u niektórych pacjentów odma może powstawać powoli i wymagać torakocentezy co kilka dni lub tygodni, u innych powietrze gromadzi się zazwyczaj szybciej. W przypadku pacjentów wymagających więcej niż dwóch torakocentez w ciągu 24 godzin lub jeżeli nigdy nie osiąga się ujemnego podciśnienia (całkowitego ustąpienia odmy opłucnowej) konieczna jest bardziej intensywna interwencja, która może obejmować założenie rurki torakostomijnej do drenażu opłucnowego z użyciem urządzenia do ciągłego odsysania (ryc. 2 i 3). U pacjentów, u których powietrze gromadzi się tylko sporadycznie, alternatywnym sposobem leczenia, choć rzadko opisywanym, jest założenie podskórnego portu dostępu do opłucnej w celu ułatwienia okresowego usuwania powietrza.⁵

Ryc. 4. Obraz tomografii komputerowej psa z rozległą obustronną odmą opłucnową.

Ryc. 5. Zdjęcie rentgenowskie w projekcji profilowej prawej klatki piersiowej psa z odmą opłucnową, na którym widoczna jest plama o gęstości powietrza między sercem a mostkiem oraz cofnięcie płatów płucnych z zagłębienia międzyżebrowo-przeponowego jamy opłucnowej.

Bardziej inwazyjną i kosztowną, ale niekiedy niezbędną metodą jest zabieg torakoskopowy lub operacja na otwartej klatce piersiowej, wykonywane najczęściej w celu usunięcia zmienionej chorobowo tkanki (lobektomia płucna). Aby zidentyfikować i leczyć przyczynę leżącą u podstaw choroby, podczas tych zabiegów należy pobrać próbki do badania histopatologicznego lub posiewu. Przed operacją w obrębie klatki piersiowej często wykonuje się tomografię komputerową (TK) (ryc. 4), aby ustalić, czy można zidentyfikować przyczynę wtórnej odmy samoistnej, oraz w celu ukierunkowania planowania operacyjnego. Torakotomia wiąże się z ryzykiem chirurgicznym i anestezjologicznym, a odma może utrzymywać się po zabiegu,⁵ zwłaszcza jeżeli przyczyna podstawowa dotyczy wielu płatów płuc. W przypadku ludzi utrzymująca się odma po torakotomii jest częstym powodem rozważenia pleurodezy z użyciem łaty z krwi.⁶

Zastosowanie bardziej inwazyjnych metod chirurgicznych może być ograniczone przez życzenia klienta, kwestie finansowe lub inne czynniki związane z pacjentem. Pleurodeza jako jedyna metoda leczenia odmy opłucnowej może być uważana za mniej inwazyjne i tańsze rozwiązanie, nie usunie ona jednak zaburzenia będącego jej przyczyną. Pleurodeza eliminuje przestrzeń opłucnową poprzez stworzenie trwałego fizycznego zrostu między opłucną trzewną a ścienną, często poprzez wywołanie stanu zapalnego metodami fizycznymi lub chemicznymi.⁷ Po wywołaniu stanu zapalnego utworzenie trwałego zrostu może potrwać kilka dni. Postawiono hipotezę, że metoda pleurodezy z użyciem łaty z krwi wywołuje stan zapalny podobny do innych metod pleurodezy. Wysunięto jednak również teorię, że powoduje ona powstanie niewielkiej plamki skrzepłej krwi w miejscu wycieku powietrza, co prowadzi do szybszego ustąpienia odmy opłucnowej.^7,8 Zabieg pleurodezy z użyciem łaty z krwi można wykonać przy użyciu krwi autologicznej lub allogenicznej.

Pleurodeza z użyciem łaty z krwi

Ocena pacjenta

Aby upewnić się, że pacjent nie ma żadnych innych zaburzeń ani chorób współistniejących, należy przeprowadzić dokładny wywiad i badanie kliniczne. U pacjentów po urazach konieczne może być zastosowanie środków przeciwbólowych. Należy ich zbadać pod kątem takich zmian jak krwotoki, złamania, rany, urazy wewnętrzne oraz urazy głowy.

Badania diagnostyczne

Przed wykonaniem pleurodezy z użyciem autologicznej łaty z krwi należy przeprowadzić badania obejmujące badanie morfologiczne krwi, badanie biochemiczne surowicy oraz oznaczenie stężenia mleczanu. W przypadku wybranych pacjentów dodatkowe badania mogą obejmować pomiary gazometrii krwi tętniczej lub żylnej, badania kału (test Baermanna), ocenę krzepnięcia za pomocą czasu protrombinowego (PT) i skróconego czasu częściowej tromboplastyny (aPTT) albo ocenę lepkosprężystości, a także pobranie próbki z płuca do badania cytologicznego, posiewu lub innych badań.